Artur Oppman

Szopka. Wiersze Or-Ota

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3594-8

Szopka. Wiersze Or-Ota

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Szopka

Chodźcieno bliżej, kochane dzieci!  

Patrzcie! tu gwiazda nad szopką świeci,  

Ona to, złocąc niebieskie stropy,  

Wiodła trzech królów do biednej szopy;  

Śpiących pasterzy blaskiem zbudziła,  

Do stóp Jezuska zaprowadziła,  

A teraz stoi i jasno świeci,  

Więc pójdźcie tutaj, kochane dzieci!  

W szopce, we żłobku, na miękkiem sianie 

Leży Jezusek, świata kochanie;  

On, co ma zbawić narody ziemi,  

Leży, spowity szaty biednemi;  

Nie ma sukienki, kolebki nie ma,  

Lecz wesołemi patrzy oczyma, 

Bo się raduje Święte biedactwo,  

Że się do Niego zbiegło prostactwo.  

Możni królowie składają dary:  

Mirrę, kadzidło, złota bez miary;  

Lecz Jezus, wdzięczny za ich ofiarę,  

Woli poglądać na świtki szare,  

Na tych pastuszków, których gromada 

Przyszła do Niego od owiec stada 

I w zachwyceniu patrzy na Dziecię,  

Na swoje skarby największe w świecie.  

Ten Mu dwa białe daje baranki,  

Ów śliczną piosnkę ciągnie z multanki,  

Trzeci zerwane w polu kwiatuszki 

Kładzie z pokłonem pod drobne nóżki,  

A jeszcze inny sukmankę zdziewa,  

Pana Jezusa ciepło okrywa.  

Dziecię z uśmiechem patrzy na niego 

I łezki szczęścia z oczu mu biegą.  

Najświętsza Matka i Józef święty 

Nabrali trawy świeżutko zżętej,  

Karmią osiołka, co razem z wołem 

Przy żłobku Bożym stoją pospołem:  

Ciepłym oddechem dobre zwierzęta 

Ogrzały Dziecku nóżki, rączęta,  

I one wiedzą, że owo Dziecię 

Przyszło, by cnotę czynić na świecie.  

Czekajcie, dzieci! zaraz w stajence 

Zaczną pastuszki grać na lirence,  

Będą śpiewali śliczne kolędy,  

By się nowina rozeszła wszędy,  

By ziemia cała o tem wiedziała,  

Że wielka radość światu się stała.  

A wy też Bogu pokłon oddajcie 

I z pastuszkami pieśń zaśpiewajcie.  

Piaskarz

Ej, ta szara Wisełka 

I odziewa i żywi,  

Jakby matka serdeczna,  

Jakby ludzie poczciwi.  

Ona daje zarobek 

Dla sieroty biednego,  

Kupcie, panie, panowie,  

Kupcie piasku białego.  

Hej! hej! piasku białego!  

Od poranka do zmroku 

Po podwórkach wciąż chodzę,  

Boć trza przynieść kęs chleba 

Starej babce niebodze;  

Lat już setka jej prawie 

Zaciężyła na głowie.  

Kupcie piasku białego,  

Kupcie, panie, panowie.  

Piasku wiślanego!  

Oj, szczęśliwe te dzieci,  

Co to uczą się w szkole;  

Kiedy o tem pomyślę,  

Żalę się na swą dolę:  

Jabym czytał i nocą,  

Aż do świtu jasnego;  

Kupcie, panie, panowie,  

Kupcie piasku białego!  

Hej! piasku białego!  

Gdy do snu się już kładę,  

Nieraz sobie zamarzę,  

Może da mi kto książkę 

I litery pokaże.  

Boć to z książek człek przecie 

Pozna tyle dobrego.  

Kupcie, panie, panowie,  

Kupcie piasku białego!  

Piasku wiślanego!  

Przewoźnik

Hej! poczciwe moje wiosło,  

Ho! ho!  

Już do ręki mi przyrosło!  

Ho! ho!  

Już bez niego żyć nie mogę,  

Bo z niem codzień ruszam w drogę 

Ho! ho!  

Ho! ho!  

Fale Wisły ono pruje,  

A łódź chyża w dal szybuje,  

Na błękitnej, na głębinie,  

Jak jaskółka lotna, płynie.  

Stara Wisła, dobra macierz,  

Szepce z cicha ranny pacierz,  

Po kościołach dzwony dzwonią —  

Głos ich leci ponad tonią.  

Stare Miasto w słonku świeci,  

A po falach łódka leci,  

I omija wiry, piaski,  

Mknąc do brzegów Kępy Saskiej.  

Hej, ty Wisło! ty kochana!  

Od małego tyś mi znana!  

Kocham ciebie duszą całą 

Taką wielką i wspaniałą.  

Ty mnie żywisz i odziewasz,  

Ty mi pieśni do snu śpiewasz,  

Płyń swobodnie, płyń daleko,  

Droga rzeko! nasza rzeko!  

(Po pierwszym, drugim i czwartym wierszu każdej strofki dodaje się: „ho! ho!”)

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Żak

Chodzę sobie, chodzę 

Z garnuszkiem po mieście; 

Żaczek nieboraczek 

Wędruję po kweście. 

Do możnych i biednych 

Pukam w imię Boże; 

Kto ma dobre serce, 

Ten mi dopomoże! 

Ciężko to się uczyć 

O głodzie i chłodzie, 

Ależ nie brak serca 

W tym naszym narodzie. 

Jeden mnie nakarmi, 

Drugi mnie odzieje, 

A w głowinie żaka 

Codzień zajaśnieje. 

A gdy już pokończę 

Nauki najpierwsze, 

Wejść do akademji 

Chęci mam najszczersze. 

Sławną akademją 

Słynie ten nasz Kraków, 

Ona głosi światu 

O chwale Polaków. 

Może też da Pan Bóg, 

Że, pracując pilnie, 

Z żaka — profesorem 

Zostanę niemylnie. 

Wtedy, pamiętając 

Przeszłość młodocianą, 

Będę wspierał biednych, 

Tak jak mnie wspierano. 

Krakowiaczek Skuba

Pod wawelską skałą 

Mieszkał smok-potwora,  

Czatował na ludzi 

Z rana do wieczora.  

Czatował i ludzi 

Zjadał tuzinami,  

Aż kraj płakał cały 

Gorącemi łzami.  

Tedym se pomyślał,  

Że to sprawa kusa,  

I poszedłem prosto 

Do króla Krakusa.  

— Daj, królu, barana,  

Daj mi worek siarki,  

A ja Kraków zwolnię 

Od tej gospodarki. —  

Do baraniej skóry 

Siarki nałożyłem,  

Potem mocną dratwą 

Po szewcku zaszyłem.  

Buch! pod smoczą jamę 

Kąsek smakowity —  

I wyłazi potwór,  

Jak zawdy, niesyty.  

Już skórę ze siarką 

Połknął smok przeklęty,  

Już go srodze piecze 

Ogień zażegnięty. 

Poleciał do Wisły,  

Wodą się zapija 

I żłopie, i żłopie,  

Aż pękła bestyja!  

Gdy się król dowiedział 

O zgonie szkodnika,  

Dał mi złotą zbroję,  

Dzielnego konika. 

A lud, rad, że przyszła,  

Na potwora zguba,  

Wołał: — Niechaj żyje 

Krakowiaczek Skuba!  

Kominiarczyk

Choć mam ledwo lat dwanaście,  

Tęgi ze mnie zuch!  

Umiem drapać się po dachu,  

I wprost w komin buch!  

Choć tam czarno, gdyby w piekle,  

Nie boję się nic,  

Tylko sznurem się opaszę 

I odrazu hyc!  

Z miotłą w ręku wnet tam jadę,  

Ciasno, ciemno wkrąg,  

Już szoruję brudne ściany,  

Ile siły rąk.  

Trzeba dobrze wytrzeć sadze,  

Bo nuż zatlą się,  

Może pożar wnet wybuchnąć,  

I byłoby źle.  

Chociem czarny, jak djabełek,  

Przeciem z siebie rad,  

Kto zna pracę kominiarza,  

Ten powie, żem chwat!  

Toć w kominie i na dachu 

Nie tak łatwy trud,  

Często życie swe naraża 

Kominiarzów ród.  

Więc nie śmiejcie się z biedaka,  

Co pracować chce,  

I nie z sukni, ale z czynów 

Uszanujcie mnie.  

Młodszych braci mną nie straszcie,  

To bolesny żart,  

Bo uznania za swą służbę 

Kominiarczyk wart.  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Czarownica

Jestem stara czarownica 

Z babki i prababki,  

Mam brodate, brzydkie lica 

A nos jak grabki.  

Mieszkam w chacie, co to stoi 

Na kurzej nodze;  

Kto do puszczy trafi mojej,  

Połknę go srodze.  

Gdy miesiąca światło blade 

Świeci ponure,  

Na ożogu pędem jadę 

Na Łysą górę.  

Tam co piątek się zbierają 

Złe jędze-baby,  

Piją smołę, zajadają 

Koty i żaby.  

Lecz ty, dobre, pilne dziecię,  

Spokojnie zaśnij,  

Bo zła jędza żyje przecie 

Jedynie w baśni.  

Kto ma rozum, ten nie wierzy 

W gusła i czary;  

(zacina ożóg batem) 

Hej! z kopyta, niech waść bieży,  

Ożogu stary.  

Jestem stara czarownica 

Z babki i prababki.  

(znika) 

Owczarek

Kędy stoi krzyż przy drodze,  

Co go dobrze znam,  

Za owcami w polu chodzę,  

Na fujarce gram.  

Piosnkę echo niesie 

Po zielonym lesie,  

Wtórzą jej skowronki 

Z nad kwiecistej łąki.  

Skubią trawkę białe owce 

Albo kwiatki pstre;  

By nie poszły na manowce,  

Kruczek strzeże je.  

Poczciwości psisko 

Wciąż się kręci blizko,  

I patrzy co chwilka,  

Czy nie widać wilka.  

Gdy południe się przybliża,  

Słonko mocno lśni,  

To w dwojakach Maryś chyża 

Obiad niesie mi.  

Od kaszy i mleka 

Aż pachnie zdaleka,  

Maryś wyśpiewuje,  

A ja pałaszuję.  

A gdy schodzi już wieczorek,  

W blaskach stoi krzyż,  

Płynie stamtąd mój paciorek 

Do stóp Boga wzwyż.  

Proszę Matki Boskiej 

O szczęście dla wioski,  

Dla mojej rodziny 

I całej krainy.  

Emigrant

Za morzami, za górami,  

Błądzę w obcej ziemi,  

Smutne oczy mocząc łzami 

W tęsknocie za swemi.  

Kiedy spojrzę rozżalony 

Ku rodzinnej stronie,  

Serce bije jakby dzwony,  

Płacze w biednem łonie.  

Oj, ty wiosko, droga wiosko,  

Na com ja cię rzucił?  

I tę świętą Mękę Boską,  

Gdziem pacierze nucił?  

Ten kościołek pochylony,  

Taki sercu miły,  

I cmentarzyk ów zielony,  

Gdzie ojców mogiły.  

Tutaj spojrzeć dookoła 

Aż się oczy boją;  

Obcy ludzie, obce sioła 

I duszy nieswojo.  

Ni przemówić po naszemu,  

Ni się uradować, —  

Chyba przyjdzie nieszczęsnemu 

Do grobu wędrować!  

Oj, ty ziemio, ziemio droga,  

Z tobą jakby w niebie!  

Codzień kornie proszę Boga,  

Bym zobaczył ciebie!  

Tożbym leciał ku wschodowi 

Na sokolich piórach! —  

Żyć, umierać Mazurowi 

Tylko na Mazurach!  

Sierotka

Matusia leży w grobie,  

A ja wędruję sobie,  

Do każdej chaty pukam 

I dobrych ludzi szukam.  

Na świecie sroga zima,  

A tu kożuszka niema,  

Nic prócz chusty, koszulki,  

Oj, biada bez matulki.  

Nieraz głód mnie przyciśnie,  

Aż łza w oczach zabłyśnie.  

Nieraz chłód mnie przejmuje,  

Że rąk i nóg nie czuję.  

Ogień płonie po chatkach,  

Dzieci siedzą przy matkach,  

A ja patrzę przez okno 

I w łzach oczy mi mokną.  

Uczyćbym się tak chciała!  

Cały dzieńbym czytała!  

Ale śliczne książeczki 

Nie dla biednej dzieweczki!  

Och, szczęśliwaś ty, dziatwo,  

Gdy ci uczyć się łatwo,  

Gdy literki twa mama 

Pokazuje ci sama.  

Panieneczki, chłopczyki,  

Odkładajcie grosiki 

I książeczki swe stare,  

I zabawek swych parę,  

Bo sierotek na świecie 

Tyle biednych znajdziecie,  

Którym dar ten wasz, dzieci,  

Smutne życie rozświeci.  

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Myśliwy

Wokół puszcza dzika, 

Zwierza słychać ryk, 

Niedźwiedź się przemyka, 

Zdala biegnie dzik. 

Nie dbam o to wcale, 

Czy napadną mnie, 

Zaraz z fuzji palę 

I kulkę im ślę. 

Hej, niema jak łowy! 

Proszę wierzyć mi... 

W mroźny dzień grudniowy, 

Gdy śnieg srebrem lśni. 

Las dokoła cały, 

Jak zaklęty świat, 

Promienieje biały 

Od zimowych szat. 

Ktoś gałęzie łamie, 

Ryk przelata w dal, 

Dalej! broń na ramię! 

Baczność! celuj! pal! 

Choć nie było blizko, 

Kulka trafia w lot, 

Padło niedźwiedzisko, 

Aż się rozległ grzmot. 

Więc jak Wojski¹ stary, 

Róg dobywam wnet, 

Wesołe fanfary 

Lecą het, het, het! 

Wtórzy bór sosnowy, 

Gdy gra lasu pan, — 

Hej, niema jak łowy 

I myśliwski stan! 

Strażak

Czy Warszawę zmrok osnuwa,  

Czy ją złocą zorze,  

Na wieżycy strażak czuwa,  

Czuwa w imię Boże.  

Niechno tylko ze swej wieży 

Dojrzy odblask krwawy,  

Wnet na sygnał w dzwon uderzy 

Dla swej braci żwawej.  

Błyszczą kaski, grzmi podkowa 

Wśród Warszawian rzeszy,  

Pędzi cwałem straż ogniowa,  

Na ratunek śpieszy.  

Zuchowate widać twarze,  

Bez śladu obawy —  

I już stoją przy pożarze 

Strażacy Warszawy.  

Ci kierują sikawkami,  

Inni pną się w górę,  

Płomień bucha wkrąg iskrami,  

Pędzi chmury bure.  

Lecz strażacy z butą znaną 

Niczem się nie straszą,  

I dopóty nie ustaną,  

Aż pożar ugaszą.  

Choć im nieraz grożą rany,  

Tak jakby na wojnie,  

Pod ich strażą gród kochany 

Może spać spokojnie.  

Dzielne serca w piersiach biją,  

Szczerzy z nich junacy,  

Więc krzyknijcie: Niechaj żyją 

Warszawscy strażacy!  

Przekupka Marcinowa

Jestem Marcinowa,  

Do usług gotowa!  

Uczciwa niewiasta 

Ze Starego Miasta.  

Lubię się wykłócić,  

Ale wolę nucić:  

Oj, dana, dana, dana!  

Warszawo kochana!  

Mam kramik niewielki,  

Na nim kartofelki,  

Świeże zieleninki 

I różne jarzynki.  

Dla posłusznych dzieci 

Jabłuszko się świeci,  

Oj, dana, dana, dana!  

Warszawo kochana!  

Język — niech Bóg broni!  

Lecz serce na dłoni!... 

Ręka pracowita 

I tusza obfita.  

Przekupka prawdziwa,  

Dobra, lecz swarliwa,  

Oj, da dana, dana!  

Warszawo kochana!  

7 i 8 wiersz każdej strofki powtarza się.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Twardowski

Jeżdżę sobie na kogucie 

Zapomocą dyablą.  

Kto mi kiwnie palcem w bucie,  

Tego zaraz szablą!  

Jem i piję, wesół żyję,  

Bez wszelakiej troski.  

Dobra nasza, w górę flasza!  

Wiwat, pan Twardowski!  

Djabeł drżący i struchlały,  

Gdy mój głos go zmusza,  

Wszystko srebro z ziemi całej 

Przeniósł do Olkusza.  

Jam przywołał cień Barbary 

Na zamek krakowski,  

Znam zaklęcia, leki, czary.  

Wiwat, pan Twardowski!  

A gdy bies mi spojrzy w ślepie 

I w górę uniesie,  

Do księżyca się uczepię:  

Żegnaj, panie biesie!  

Choć się z piekła ćma ich zleci,  

Obetnę im noski,  

Czas, kogutku na waszeci,  

Wiwat, pan Twardowski!  

Szewc

Szewc warszawski, miły bracie,  

To nie partacz kiepski,  

Siedzi sobie przy warsztacie 

Wesoły i łebski.  

Tak się zwija jakby fryga,  

Choć praca niełatwa,  

Jeno w ręku szydło miga,  

Jeno skrzypi dratwa.  

Szewckiej cnoty, mocium panie,  

Nie trzeba dowodzić,  

Bo nikt przecie w żadnym stanie 

Nie rad boso chodzić.  

Dobra kurtka i sukmana.  

I kapelusz suty,  

Ale z cholew poznać pana, —  

Tedy grunt — to buty.  

Na warszawskiem Starem Mieście,  

Z wiary staroświeckiej,  

Lat już słynie przeszło dwieście 

Sławny cech szewiecki.  

Więc wykrzyknie razem z nami,  

Kto świadomy sprawy:  

Wiwat buty nad butami 

I szewcy z Warszawy!  

Dziadek

Już skończone przedstawienie,  

Będzie pustka wnet na scenie,  

Tylko jeszcze, państwo młodzi,  

Dziadek z torbą swą wychodzi.  

Nie trwóżcie się, mówię szczerze,  

Dziad was w torbę nie zabierze,  

Bo on woli wziąć bez krzyku 

Od każdego po grosiku.  

Zwiedziłem już kawał świata,  

Bo przeżyłem długie lata.  

Raz też kiedyś, w chmurny dzionek,  

Wszedłem sobie do ochronek.  

Co tam dziatwy, miły Boże! 

Któż je wszystkie zliczyć może?  

I chłopczyki, i dziewczynki;  

Wszystkie mają smutne minki.  

Czemu smutne? wiedzieć chcecie,  

No, to powiem wam w sekrecie:  

To są bardzo biedne dzieci,  

Nie wesoło dzień im leci.  

Choć to były wielkie święta,  

O nich mało kto pamięta,  

Ni zabawek, ni książeczek 

Nie dostały od mateczek.  

Więc wam powiem: książki stare 

I zbytecznych cacek parę,  

Co kto może, niech do dziada 

Dla tych biednych dzieci składa.  

Ja zaniosę im te dary,  

Nie żałujcie więc ofiary,  

Biedni za was, dziatwo droga,  

Będą modlić się do Boga.  

Przypisy:

1. Wojski — opisany w Panu Tadeuszu A. Mickiewicza, słynął z pięknej gry na rogu. [przypis autorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/oppman-szopka-wiersze-or-ota

Tekst opracowany na podstawie: Artur Oppman, Szopka. Wiersz Or-Ota z rysunkami A. Piotrowskiego, wyd. II, wyd. M. Arcta, Warszawa 1918.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, a korektę ze źródłem wikiskrybowie. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Okładka na podstawie: Szewc - Le Sabotier, Makowski, Tadeusz (1882-1932), domena publiczna

ISBN-978-83-288-3594-8

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.