Jan Lemański

Nokturn

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Nokturn

Pudel, w psim świecie mędrca cieszący się sławą, 

Że tłuste z alfabetu wywęsza litery; 

Kundel, co zwykł urągać niepojętym zjawom — 

Więc krytyk, dalej Buldog z wejrzeniem megiery¹, 

Obraz cnoty i statku — i Jamnik, co szparko 

Dołki kopie, jako też drobniejszy psi ludek, 

Powstawszy z materaców lub wylazłszy z budek, 

W noc, zwolnione z oków, 

Jęły szczekać na księżyc. 

— Sam! 

— Taki odludek! 

— Tylko w gwiazdach, śród obłoków! 

— Toteż nie ma zdrowej cery! 

— W rzeczy samej! 

— Jak cytryna wygląda! 

— Która ma plamy! 

— A jak niegrzecznie 

Ku nam wypina okrągłość ronda 

W tak zwanej pełni! 

— Taki zarozumialec! 

— Nie zna, co bud kadry! 

— Objętość zmienia! 

— Ma jakieś kwadry²! 

— Młodzież uczy rozmarzenia! 

— Nic wart społecznie! 

— Najzupełniej! 

— Lada świeca ma więcej uspołecznienia! 

— A już porównać nie da się z latarką! 

— Podczas zaćmienia tli się, 

Że wstyd by było ogarkom! 

— Albo znów, gdy nów, 

Tak źle przyświeca, 

Że choć wal w gębę! 

— Rzekłbyś, iż chlubi się, 

Że oświatę śćmił nocnym Markom³. 

— Dojąłbym ci go zębem, 

Ażby mi posoką z nieba lunął... 

— Cóż, kiedy wysoko! 

— Kto z nim tam wskóra! 

Tak co noc wybucha, to cieniej, to grubiej, 

Z ziemi do księżyca 

Niechętny zgiełk wrzawy 

Psich synów, 

Z których tresura 

Wytrzebiła ducha. 

Ten go oto pies gubi pod kijem 

W czas prędki, 

Ów go dla kęsa strawy 

Powolniej zatraca, 

W miarę gdy tyje, 

A inny — dla obroży malowanej w cętki, 

Lub dla materaca, 

Ten wreszcie żywić ducha wcale nie ma chętki. 

Świeć im kat! 

Stryk nie minie psiej kamaryli⁴. 

Jej mniemania szczekliwe 

Gasną tam, w wyżynie, 

Skąd księżyc jasne lice chyli, 

Niemy, 

Jako świetlana myśl i cicha 

Nad padołem, 

Nad ziemią, która pono jak wszystko 

Co ziemskie, czyli kobiece, 

Przyciąga społem i odpycha; 

Mórz mu łono odsłania 

W pierś wydęte 

I psów mu szle ujadania — 

Tu westchniemy... 

Z astronomów to wiemy, że przed iluś laty 

Księżyc z ziemią był żonaty, 

I wspólnie upędzali się wokoło słońca. 

Niech kryje milczenie, 

Żali miły był związek ten, 

Czy wiercenie się to wspólne, 

Czy ta jednia — 

Dość, że siła odśrednia, 

Alias⁵ dusza bryły, 

Wyrwawszy go z ziemskości, rzuciła w przestrzenie. 

Tam, choć łatwiej mu bytu 

Przenikać istotę, 

Choć bliższym jest końca 

Czy może rozkwitu nowego, 

A przecież nieraz czytasz z bladych lic księżyca 

Tęsknotę, 

I że go mami wiecznie 

Ta ziemia ziemska, z mierzwą⁶, 

Marglem⁷, błotem, 

Nawet z jej psami. 

A kiedy nocna cisza w nim żałość podsyca, 

Wtedy ziemską szatę 

Jej olśniewa, 

W srebrne jej opony 

Marzenia stroi, 

Aż mu zalśni majestatem. 

Oto dom, z gliny lepiony, 

Stoi ziemski, 

Jak proch widny mu z bezbrzeży; 

Oto ze ścian, ścieka lama⁸, 

Mieniąca się od pozłoty; 

Oto dach tam leży, jak głowa 

W koronie, w której lśnień tkwią groty 

Strzeliste, i płonie 

Licha nad nią gałązka drzewiny 

I zda się berłem. 

Tak muszla perłowa 

Proch obleka w perłę. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. megiera — mit. gr. jedna z trzech furii piekielnych; ogólnie: jędza. [przypis redakcyjny]

2. kwadra — faza Księżyca, podczas której widoczna jest połowa półkuli. [przypis edytorski]

3. nocny Marek — aluzja do przysłowia: „tłucze się jak Marek po piekle”. [przypis redakcyjny]

4. kamaryla (z hiszp.) — tu: „godna kompania”, klika. [przypis redakcyjny]

5. alias (łac.) — czyli, innymi słowy. [przypis redakcyjny]

6. mierzwa (gw.) — zgnieciona słoma, używana najczęściej na ściółkę lub naturalny, organiczny nawóz, gnój. [przypis edytorski]

7. margiel — rodzaj gliny. [przypis redakcyjny]

8. lama — tkanina o osnowie jedwabnej, używana dawniej do ozdoby bogatych strojów, szat liturgicznych i do dekoracji wnętrz; złotogłów. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lemanski-nokturn

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Emilia Radlak, Aneta Rawska, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Thanasis Anastasiou, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.