Zygmunt Krasiński

Psalm miłości

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Psalm miłości

Choćbym mówił językami ludzkimi i anielskimi, a miłości bym nie miał, stałem się jako miedź brząkająca albo cymbał brzmiący. 

Choćbym miał proroctwo i wiedziałbym wszystkie tajemnice i wszelką umiejętność i choćbym miał wszystką wiarę, tak, żebym góry przenosił, a miłości bym nie miał, nicem nie jest. 

Św. Paweł, List do Koryntian, rozdz. XIII, 1–2¹

Przeciw piekłu podnieść kord! 

Bić szatanów czarny ród! 

Rozciąć szablą krwawy knut 

Barbarzyńskich w świecie hord! 

Lecz nie nęcić polski Lud, 

By niósł Szlachcie polskiej mord! 

Marne wrzaski — próżne mowy — 

Z krwi i z błota stary świat! 

My do innych idziem lat, 

Promień z Niebios spadł już nowy! 

Gdy z kolebki duch się budzi, 

Niemowlęctwem wolnych ludzi 

Gilotyna i grabieże! 

Dzieciom luby wściekły gniew! 

I w wylaną, bratnią krew 

Wierzą, ciemne, w ślepej wierze! 

Nie wolności dotąd człowiek, 

To wolności wstało zwierzę! 

Lecz czas łuskom odpaść z powiek — 

Czas już przejrzeć Boga wolę! 

Czas anielski podjąć trud, 

Czas odrzucić wszelki brud, 

I tym samym znieść niewolę! — 

Nie jest czynem — rzeź dziecinna! 

Nie jest czynem — wyniszczenie!  

Jedna prawda boska, czynna, 

To przez miłość przemienienie! 

Jeden tylko, jeden cud: 

Z Szlachtą polską — polski Lud, 

Jak dwa chóry — jedno pienie! — 

Wszystko inne — złudą złud! 

Wszystko inne — plamą plam! 

I Ojczyzna tylko tam! — 

Jeden tylko, jeden cud: 

Z Szlachtą polską — polski Lud. 

Dusza żywa z żywym ciałem 

Zespojone świętym szałem; 

Z tego ślubu jeden Duch, 

Wielki naród polski sam, 

Jedna wola, jeden ruch, 

O! zbawienie tylko — tam! — 

Kto chce iskier z czarta kuźni, 

By przepalić czarta moc, 

Ten świat w gorszą wpycha noc, 

Ten mądrości wiecznej bluźni. — 

Choćby nie był Moskal rodem, 

Ten Moskalem stał się z ducha, 

Ten mongolskich natchnień słucha — 

Moskwa-piekło mu narodem. — 

Szata Polski nieskalana, 

Przenajczystsza i świetlana — 

Jak niewinność trudu trudów, 

Jako odkup wszystkich Ludów 

Dotąd w Polski grobie leży! — 

Ten, kto wzniesie pierwszy rękę, 

By śnieg zetrzeć z tej odzieży, 

Kto przemieni w zbrodnią — mękę, 

Kto przekuje w nóż kajdany, 

A nie w szablę — ten przeklęty! — 

Tego straszna gna pokusa — 

Ni mu rozwój światów znany —  

Ni objawion mu Duch Święty, 

Ni pamiętan duch Chrystusa! — 

On bez myśli, on bez serca — 

W Boga skarbcach nic nie kupi — 

On nieszczęsny i on głupi, 

Jak kat każden i morderca! 

Gdy zstępują w świat geniusze, 

Innym sprawę wiodą torem! 

Nikt przez mordy i katusze 

Nie był wieków Dyktatorem! 

Raczej żyją niebezpiecznie, 

Raczej w końcu giną sami, 

Lecz zwycięstwo ich trwa wiecznie — 

A z nich żaden się nie splami 

Terroryzmem — by do szaty 

Purpurowej brał szkarłaty 

Z braci swoich zżętej głowy — 

— Ani Cezar stary w Rzymie! 

Ani Francji Cezar nowy²! 

Każde krwawe w dziejach imię, 

Ach! nosiła mierna dusza! 

Słaby tylko rzeź wybiera: 

Czy mu imię jest — Mariusza³, 

Czy mu imię — Robespierra⁴! 

W poświęcenia świętej dumie 

Poprowadzi Lud do bitwy, 

Kto prowadzić Lud ten umie: 

Szlachta Polski — Rusi — Litwy! 

Pierśże czyja kwitnie w blizny? 

Kto się palił wciąż ofiarą 

Na ołtarzach tej Ojczyzny? 

Kto nad Ludu błędną marą, 

Nad przepaścią ciemną jeszcze, 

Skrzył się cały w żary wieszcze? 

Kto sam z władz swych się rozbierał, 

Narodowi pootwierał 

Przyszłe, wielkie bytu niwy? 

Ani kupcy — ni Żydowie — 

Ani mieszczan też synowie — 

Lecz ród szlachty nieszczęśliwy! — 

Ród, co nie znał z wrogiem miru⁵, 

Żniwem trupim ścinan w boju, 

Lub zapędzan do Sybiru — 

Oni tylko — dotąd oni, 

Z Polską w sercu — z mieczem w dłoni — 

Dniem i nocą bez pokoju! 

Któż zachwycon zdarzeń ściekiem, 

Nie popełnił nigdy winy? 

Chyba jeden — ten Jedyny, 

Co był Bogiem a Człowiekiem! 

Jakiż naród — jakiż stan — 

Wiekże jaki z czystym czołem 

Krzyknąć może: «Jam Aniołem! 

Jam nie zadał drugim ran!» 

Lecz się grzechy mazać winny, 

Gdy z grzesznika człowiek inny 

Wylatuje śród cierpienia — 

Tak jak Feniks, co się zmienia — 

Nieśmiertelny — śród płomienia! 

A wyleciał ptak ten nowy, 

Syn zbudzonych z snu rozbiorem! 

Ani zasnął ojców wzorem! 

Zjeżył skrzydła — ścisnął szpony — 

I w powietrzu gryzł korony, 

Berła, miecze i okowy, 

Które trzyma ptak dwugłowy! 

Wszędzie, wszędzie na planecie 

Braci moich ryty ślad! 

Wy go słówmi nie zmażecie, 

Bo tchnie w dziejach Boży ład! 

Ich za Polskę — ścigał świat, 

Ich za Polskę — męczył kat — 

Nie od wczoraj — od lat wiela 

Pierś im palił skwarny brzeg — 

Lub krył oczy wygnań śnieg 

I więziła Cytadela! 

Na alpejskich skał wyżynie, 

Po śródziemnych fal błękicie, 

Na italskim Apeninie, 

Na hiszpańskich Sierrów⁶ szczycie, 

Na germańskich niw równinie, 

Po moskiewskich wszystkich lodach, 

Na francuskim każdym polu, 

Po wszech ziemiach — po wszech wodach, 

Sieli przyszłej Polski siew 

Boże ziarna — własną krew — 

— I wy syny tego bólu! — 

Tam Lud święty, Szlachta święta 

Nie kto inny — prowadziła! — 

A ją natchnień wiodła siła; 

Bez niej dzisiaj wam by pęta 

Ducha żarły, a nie ciało — 

Bo Lud martwy sam — to mało — 

Ogrom leży, a bez czucia — 

Jeszcze trzeba iskry z nieba, 

A nie z ziemi do rozkucia 

Marzącego w śnie olbrzyma — 

I bez Szlachty — Ludu nié ma! 

Z życiem wiernie przechowanem 

Ona stoi na mogile, 

W której zmartwychwstańców tyle! — 

Ona Ludu dziś kapłanem! 

Dzierży w ręku moc ofiary — 

Gróźb nie lęka się ni kary — 

Bo zdeptała świat wasz stary, 

Świat zawiści — mordu — ciemna —  

W którym tylko moc ujemna. 

Wie się ona przeznaczoną 

Do noszenia tu korony! 

Lecz jedyną tu koroną 

Wylać Ducha na miliony! 

Ciałom wszystkim rozdać chleba — 

Duszom wszystkim — myśli z nieba! 

Nic nie spychać nigdy w dół, 

Lecz do coraz wyższych kół 

Iść przez drugich podnoszenie — 

Tak Bóg czyni we wszechświecie! 

Bo cel światów — szlachetnienie!  

Wy, co wyższe zniżać chcecie, 

Patrzcie! patrzcie! — Od kamienia 

Jak stopniami Pan przemienia 

Duchy stworzeń. — Zrazu senny 

Wszczątek życia, aż powoli 

Wydobędzie się z niewoli, 

— Walka trudna i trud boli — 

Lecz podnosi się kształt zmienny — 

Wreszcie przywian Duch z daleka 

Wdziewa na się pierś człowieka. — 

Głaz, kwiat, zwierzę śniły z cicha — 

On ku niebu pnie już głowę — 

Do Aniołów pieśnią wzdycha 

Między gwiazdy eterowe! 

Wszystko, wszystko, wiecznie, wszędzie 

Rwie się w górę z Bożej myśli! 

Z wiecznym Bogiem ten nie będzie, 

Kto inaczej świat swój kryśli! 

Kto nie zszlachcić naród cały, 

Lecz chce szlachtę zedrzeć z chwały — 

Może chwilkę w gruzach siędzie, 

Braci schłopi lub obali — 

Lecz nie wzniesie Ludu daléj. — 

Bo wszechświata prawom wbrew 

Sennych zbudzi nie na ludzi — 

Zbudzi sennych na zwierzęta! — 

Miasto⁷ świateł wielkiej burzy 

Ujrzy ziemskiej dno kałuży 

I w niej polską, spiekłą krew! 

— To nie polskie będą święta! 

*

Powiedz orle! orle mój! 

Białoskrzydlny, niezmazany, 

Skąd tych czarnych myśli rój? 

One rosną — gdzie kajdany! 

Ach! niewola sączy jad, 

Co rozkłada Duchów skład! 

Niczym Sybir — niczym knuty 

I cielesnych tortur król! 

Lecz narodu duch otruty — 

To dopiero bólów ból! — 

Wiecznie stoi Przywłaszczyciel 

Przed wszystkich oczyma! — 

Tym, że stoi, już kusiciel: 

— Chyba Boga nié ma! — 

Sprosnościami hydnej dumy 

Pomięszał rozumy! 

Rozwiązuje sam sumienia, 

Przez ogrom cierpienia! 

Sieje kłamstwo i ciemnotę, 

Zmieni zbrodnią — w cnotę! 

Bohatyrów on przekaci 

Na trupach ich braci! 

On przyuczy dzieci małe 

Wierzyć w mord jak w chwałę! 

Wezmą sztylet mdłe panienki, 

Jak różę do ręki! 

Powie siostra: «Bracie, weź, 

Bo zbawieniem rzeź!!» 

Oszaleją, jego szałem 

Rozwściekną — wścieklizną! 

Jak on będą — piekłem całem, 

Nie niebem, ojczyzną! — 

Precz tym złudom, o ma Święta! 

Złej godziny to są mary! 

Ty zostaniesz niedotknięta! 

Ty nie zbędziesz dawnej wiary, 

Że ten tylko więzy przetnie, 

Kto namaszczon cnoty znakiem; 

Że na ziemi być Polakiem 

To żyć bosko i szlachetnie! 

Niechaj szepczą jezuity, 

Niechaj wrzeszczą demagogi, 

Że cel wielki a ukryty 

Odwszetecznia podłe drogi — 

Że przypadków idąc kołem, 

Wolno w bagna zajść szatana! 

Potem dusza w nich skąpana 

Znów odnajdzie się aniołem — 

Że się zmaże hańby kartę! 

Że królestwo Boże z czarta — 

Że wszechdobro — złego warte, 

Że wszechmiłość — zbrodni warta! 

Precz tym złudom, o ma Święta! 

A otacza cię ich wiele — 

Wszystkie świata chcą zwierzęta 

W zwierzę zmienić cię, Aniele! 

U stóp świętych twej Golgoty 

Wszystkie złości zgromadzone! 

Wszystkie fałsze i ciemnoty — 

Wszystkie czarne wieku Duchy! 

Ci z nożami — ci z łańcuchy —  

A chcą wszystkie mąk koronę 

Zwiać ci z czoła w piekieł stronę — 

Byś zmartwychwstań wielkim czynem 

Nie zabłysła Serafinem! — 

By krwi twojej i łez strugi 

Nie mieszkały w przyszłym niebie! 

By się na nic nie przydało 

Chrystusowe w tobie ciało, 

Umęczone po raz drugi! 

By z najdroższej Panu — z ciebie, 

Pozostała w dziejach świata 

Jakaś brudna tylko szata — 

By ty znikła — ty, zbawczyni, 

Córko Boża, ty — daremno — 

I w sławiańskich niw pustyni 

Już na wieki było ciemno! — 

Jakież straszne ich postaci, 

Tych kuszących bezbożników! 

Tysiącami wściekłych ryków 

Proszą ciebie o mord braci! 

Inni każą w imię Cara 

Wierzyć tobie — żeś ty mara! 

Kościotrupie u nich lice — 

Boże! Boże! — to upiory 

Z smętarzowej⁸ wyszłe nory! — 

W oczach żądła — nie zrzenice — 

Pod żebrami serca nié ma — 

W miejscu serca wąż się zżyma 

I wyłażą z piersi gady, 

Wszystkie hańby — wszystkie zdrady — 

Obrzydliwym gnąc się ruchem, 

Każda wije się łańcuchem, 

Z drugą wiąże się w przestrzeni! 

Już się coraz bardziej zbliża 

Tłum plugawy ten do ciebie! 

Łańcuchami żmij złączeni, 

Do twojego idą krzyża,  

Co na wzgórzu, w czystym niebie. 

Już stanęli — wznoszą głowę — 

Plwają śliny swe nieczyste 

Na twe ciało promieniste, 

Zarzucają z wężów wieńce 

Na przebite twoje ręce, 

Na twe stopy marmurowe! 

Oni ciebie by rozdarli, 

Ciebie przyszłą — ci z przeszłości — 

Ciebie żywą — ci umarli, 

Co nie wejdą do twych włości! —  

*

Polsko moja! Polsko święta! 

Nad zwycięstwa stoisz progiem; 

Kres to męki twój ostatni! 

Niechaj tylko uwydatni, 

Żeś wszechzłego wiecznym wrogiem! 

Potem prysną śmierci pęta 

I ty będziesz wniebowzięta, 

Bo aż w śmierci byłaś z Bogiem! 

Gdy ostatnia chwila 

Zgon w życie przesila, 

Najsroższy bój! 

Szloch zwątpień — jęk skargi 

Jęczą mrące wargi — 

O! Boże mój! — 

W męczeńskiej twej sile 

Pokonaj tę chwilę, 

Ten zwycięż ból — 

A wstaniesz na nowo, 

A wstaniesz Królową 

Sławiańskich pól! — 

Moskiewskie mamidła 

Obietnice, sidła 

Nie zwodzą już!  

Dziesięć Ludów czeka 

Na myśl — lub człowieka — 

Myśl twoja — tuż! — 

Nie zsamobójczona, 

Z własną krwią u łona, 

Przed Bogiem stań! 

By wziął cię z kolei 

W poczet swych idei, 

Tych świata pań! — 

Dziś wschodni ląd 

Dwóch bójką wiar — 

— Ty i Car. — 

Car, życia trąd — 

Ty, życia prąd, 

Ty, życia dar! 

Niech miłośnie 

Jak ku wiośnie 

W twą patrzą twarz! 

Bądź mistrzynią, 

Co krzywości 

Świata prości; 

Przewodczynią 

Wszechmiłości! 

Grzech wszelki maż — 

Łzę wszelką susz — 

Depcz ziemski szał — 

Rządź światem dusz, 

Gardź państwem ciał. — 

Nieś dech Pana, 

Nieskalana 

Żadnym kałem⁹! 

Ludy z trzody 

Stwórz w narody:  

Stań nad niemi 

Ich na ziemi 

Ideałem! 

Przeciw piekłu podnieść kord¹⁰! 

Bić szatanów czarny ród! 

Rozciąć szablą krwawą knut 

Barbarzyńskich w świecie hord! 

Lecz nie nęcić polski Lud, 

By niósł Szlachcie polskiej mord! 

Jedno tylko, ach! zbawienie, 

Jeden tylko — jeden cud: 

Z szlachtą polską — polski Lud, 

Jak dwa chóry — jedno pienie! —  

Hajdamackie¹¹ rzućcie noże 

I oszczerstwa, i bluźnierstwa! 

By Carycy w grobie kości 

Nie skleiły się z radości, 

Trup nie parsknął w śmiech szyderstwa! 

Hajdamackie rzućcie noże, 

By nie klęły na was wieki, 

Że cel wieków — znów daleki! 

Żeście w dumie — żeście w szale 

Przewrócili losów szale 

I rozbili się na skale, 

Kędy wiecznie się wyrodni 

Rozbić muszą — bo na zbrodni! — 

Hajdamackie rzućcie noże, 

Jeśli w głębi serca wiecie, 

Że w planety¹² tego dzieje 

Pan wciąż z niebios myśl swą sieje. 

— Nie przypadek rządzi w świecie — 

Nikt nie stawia gmachu z błota 

I najwyższy rozum — cnota! — 

Hajdamackie rzućcie noże! 

Bo gdy miną fale godzin, 

Co nas dzielą od odrodzin, 

Będzie Polska zmartwychwstała 

Wszystkich zbójców przeklinała! 

— Tamci lepsi — i mniej śmieli, 

Skradli ziemię — czci nie tknęli, 

Sławy wieków nie zatarli! 

Niech głos Ludów to opowie! 

My jaśnieli, choć umarli, 

Jako jaśnią aniołowie! 

Hajdamackie rzućcie noże! 

A gdy zagrzmi — o żniw porze, 

Wtedy naprzód — w imię Boże! 

Bierzcie szable — sierpy — kosy — 

Dać żniwiarzom wszystkim grunt — 

Rozpłomienić święty bunt. 

Lecieć będą, lecieć kłosy, 

Ziemię zbroczy gęsty wróg, 

Twierdz i więzień prysną mury — 

Duchem zatlon, ogrom zgorze 

Jak suchego siana stóg! 

A patrzący wiecznie z góry 

Nie odwróci twarzy Bóg! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Choćbym mówił językami (...) — we współczesnym tłumaczeniu Biblii Tysiąclecia: „Gdybym mówił językami ludzi i aniołów, a miłości bym nie miał, stałbym się jak miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący. Gdybym też miał dar prorokowania i znał wszystkie tajemnice, i posiadał wszelką wiedzę, i wszelką [możliwą] wiarę, tak iżbym góry przenosił, a miłości bym nie miał, byłbym niczym” 1 Kor 13, 1–2. [przypis edytorski]

2. Francji Cezar nowy — Napoleon Bonaparte, który podobnie jak Gajusz Juliusz Cezar w staroż. Rzymie zyskał wysoką pozycję jako dowódca wojskowy w republikańskim państwie, a następnie przejął pełnię władzy; po przejęciu władzy dyktatorskiej Napoleon w 1804 koronował się na cesarza Francuzów. [przypis edytorski]

3. Mariusz, właśc. Gajusz Mariusz (156–86 p.n.e.) — rzymski wódz i mąż stanu, przywódca stronnictwa ludowego (popularów), krewny Gajusza Juliusza Cezara; siedmiokrotny konsul, zwyciężył Jugurtę, Teutonów i Cymbrów, zreformował armię rzymską, m.in. dopuścił do służby wojskowej proletariuszy, wyposażając ich na koszt państwa i zapewniając im niewielki żołd, co nadało wojsku charakter zawodowy i silniej związało je z wodzem; jego konflikt z Lucjuszem Korneliuszem Sullą w 88 p.n.e., wkroczenie Sulli z wojskiem do Rzymu i wymordowanie przeciwników, a następnie zbrojne opanowanie miasta przez Cynnę i Mariusza i kolejne czystki zapoczątkowały serię wojen domowych, które ostatecznie doprowadziły do upadku systemu republikańskiego. [przypis edytorski]

4. Robespierre, Maximilien de (1758–1794) — jeden z przywódców Rewolucji Francuskiej, czołowa postać klubu jakobinów; Robespierre’a zwykło się uznawać za symbol krwawego terroru i dyktatury rewolucyjnej. [przypis edytorski]

5. mir (daw.) — pokój. [przypis edytorski]

6. sierra (hiszp.) — łańcuch górski. [przypis edytorski]

7. miasto (daw.) — tu: zamiast, miast. [przypis edytorski]

8. smętarzowej — w oprac. P. Hertza: cmentarzowej. [przypis edytorski]

9. kał (daw.) — błoto, nieczystości. [przypis edytorski]

10. kord (daw.) — pierwotnie krótki miecz a. długi nóż, ogólnie: broń sieczna. [przypis edytorski]

11. hajdamacki — przym. od rzecz. hajdamaka: buntownik, uczestnik któregoś z powstań chłopskich na Ukrainie w latach 1730–1770. W polskiej literaturze: rozbójnik, okrutnik; w tradycji ukraińskiej: bojownik o wolność, bohater narodowy. [przypis edytorski]

12. planety tego (daw., r.m.) — dziś popr. D. lp: planety tej (r.ż.). [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/krasinski-poezje-psalmy-przyszlosci-psalm-milosci/

Tekst opracowany na podstawie: Zygmunt Krasiński, Poezje Zygmunta Krasińskiego, Biblioteka pisarze polskich, t. 3, Lipsk 1873.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć-Gryz, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Polonia (reprodukcja obrazu, pocztówka barwna, Wydawnictwo Salonu Malarzy Polskich w Krakowie), Jan Styka, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.