Bożena Keff

Opiekun

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Opiekun

Lejb Goldin, tłumacz i literat 

piszący w jidysz; 

trzydzieści pięć lat. Teoretycznie 

świetny wiek. Jak pierwsze wzniesienie 

z którego już można ogarniać 

początki i zmierzchy.  

Ale praktycznie 

jest rok 1941, getto w Warszawie; kilkadziesiąt 

ogrodzonych ulic i kilkaset 

tysięcy ludzi 

chorych od tych ścian, bruków, szyldów, 

podwórek i schodów, od okien 

za którymi znów to wszystko widać. Na ulicach 

zapach potu 

oraz trupi odór.  

Niemniej jest piękny dzień późnego lata, 

bezchmurny, parny. Wieczorem 

spadnie niebieskawa mgła 

powietrze nabierze jakby wypukłości 

postacie ludzi zciągną się 

zciemnieją.  

Lubię jesień — napisał 

chory na głód i śmiertelnie głodny 

autor 

tej niedługiej historii. 

(Tak, ja też lubię. Nie dlatego jednak 

idę za nim — powiedzmy 30 sierpnia 1941 

od przedpołudnia prawie do wieczora — lecz dlatego 

że przepuszczając jego historię przez siebie 

muszę wreszcie uznać 

ostateczność, nierozwiązywalność 

tamtej rzeczywistości. 

I nie tylko tamtej.) 

Więc niedługie opowiadanie o wyjściu z domu 

(jedyne, co — dość słabo — 

trzyma go przy życiu) 

i o dalszym snuciu się ulicami. Wszystko 

tonem opiekuna żywych, 

półżywych, nieżywych. Nostalgiczny 

kpiący — możliwe, że jest jednym z Dzieci Życia które od zawsze wiedzą, że rodzice, przodkowie, pokolenia tylko transmitują istnienie. I że samo życie stanowi pierwotną wspólnotę żyjących 

kiedykolwiek. Do której 

należał, oczywiście, także 

mężczyzna, o którego ciało 

leżące w poprzek chodnika prawie się przewraca 

gdy handlarz starzyzną robi mu uwagi 

że chyba trudno nie zauważyć trupa 

i że dość już brudna i wyłachmaniona 

ta marynarka, czy musi ją bardziej zadeptać? Nie musi — 

rzecz jednak w tym, że czasem 

zapada 

w boczne rojenia 

w obrazy przeszłości 

nie ma tam jednak dróg ani podziemi 

prowadzących wstecz czasu lub do innej konstelacji faktów; 

och, wyłonić się na tamtej górskiej ścieżce ze dwa lata temu 

lub w jakiejś kafejce aż na końcu świata: 

kawa, lody, gazeta 

nad głową lekko trzepocze płócienna markiza 

w zielono-białe pasy — 

Cóż, trzeba się wynurzyć 

w tej samej przestrzeni 

kilkudziesięciu ogrodzonych ulic — 

*

Tęskni do miasta za murem 

mówi o nim namiętnie: moja miłość, moja druga matka 

w miejscu odcięcia nosi ranę rozłączenia. 

(Nie wiem, co mam myśleć. Miasto — czyli co? 

Czy tam jest ktokolwiek?) — Ach, rzeka — woła — 

zobaczyć jej brzeg, nasycić się! 

(Mieszkam jakieś półtora kilometra od tego Jordanu, 

jezdnia, park, kilka murów 

z rysunkami i napisami 

w tym „Żydzi do gazu”, znów jezdnia, tereny sportowe 

i już jest, płynie.) 

*

W garkuchni 

wisi gorąca para, zapach życia; jedzenie 

wchodzi pomiędzy rozmowy, okrzyki 

zciszone i głośniejsze (kto? kto umarł) 

brzęk łyżek, z pomiętej gazety 

wyłania się chleb 

(niegrubo ukrojona kromka, ale zjadłoby się 

choćby kawałeczek) 

ktoś wylizuje talerz, żeby nie przepadło 

ani jedno ziarno kaszy. Ciut nieuwagi i nieco szalbierstwa 

i dnia tego stanął przed nim drugi talerz zupy. 

Szczodry dzień 

bo jeszcze 

na ulicy Leszno, w bramie 

znalazł trochę tylko nadpsuty 

malutki ogórek. 

*

— ogórki, pomidory, chleb, herbata z cukrem 

wakacje ledwie zaprzeszłego lata; prawdziwa przestrzeń 

ściany zielonych drzew z gęstym szumem liści 

zamaszyste niebo, rzeka po horyzont, trzepoczące w wietrze 

rękawy — swobodne, bez Jude — 

*

Opaskę zdejmie za rok 

przed komorą gazową (o ile dojechał żywy) 

potem już nikt nigdy nie będzie wiedział 

które z tych nagich posplatanych ciał 

niebieskich od rozpuszczonych kryształków gazu 

było jego —  

*

Droga powrotna z kuchni 

jest o wiele dłuższa (do czego 

ma się spieszyć? Do tej nory 

z brudną pościelą, do książek 

których nie sposób czytać, do drzwi 

do okna?). 

Snuje się po ulicach, 

przystaje na chodnikach; powoli zapada zmierzch 

(z początku jak ledwie widoczna przesłona 

między dniem a nocą. Czasem, kiedy mnie zastaje 

w obcej otwartej przestrzeni 

przyspieszam do domu myśląc: włączyć światło, 

zasłonić okno, puścić muzykę).  

Jego nie niepokoi 

lubi powagę tej pory i ciemniejące powietrze. 

Powietrze ciemnieje 

gdy stoi w grupie ludzi 

patrzących 

w oświetlone okno szpitala: lampa, spokojny pośpiech, 

lekarka i pielęgniarki operują dziecko — 

Po co, mówi, dlaczego? 

Ale wie przecież 

po co i dlaczego 

— po to 

żeby w jakiś wieczór móc stać na ulicy 

patrząc na coś mniej czy podobnie poruszającego 

przyspieszać przed zmierzchem 

lub kontemplować ciemniejące niebo 

płynąć w nurcie przemian 

raz na jakiś czas popatrzeć z góry czy z boku 

obejmując innych i siebie 

okiem bystrym, 

nostalgicznym, kpiącym: 

— o, płynę 

19 października 1994

Opowiadanie, które tu służy za pierwowzór, prawdopodobnie Lejba Goldina, zwane Kronika jednej doby. znajduje się w książce Rury Sakowskiej Dwa etapy. Hitlerowska polityka eksterminacji Żydów w oczach ofiar, z jidysz tłumaczył Jan Leński. Wrocław 1966 Tam też jedyne dostępne informacje o Lejbie Goldinie, którego do pewnego stopnia utożsamiam z bohaterem opowiadania, choć staram się wybierać to, co mogło być im wspólne. Zdania lub wyrażenia zaznaczone pismem pochyłym są cytatami.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/keff-opiekun

Tekst opracowany na podstawie: Bożena Keff, Nie jest gotowy, OPEN Wydawnictwo Naukowe i Literackie, Warszawa 2000.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Jan Szejko.

Okładka na podstawie: dion gillard@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.