Mariusz Grzebalski

Drugie dotknięcie

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Drugie dotknięcie

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Krety

Irracjonalna potrzeba ciepła, 

kiedy pół autobusu 

opuszcza powieki 

na przekrwione białka.  

Mężczyźni śpią, 

kobiety stoją. 

Na szybach para 

i wilgotne powietrze  

jak papierowe ciasto 

klei się w ustach. 

Patrzymy przez siebie 

na zewnątrz.  

Na chmury 

odsłaniające brakujące miejsca, 

na dziury po dymie. 

Czas sobie nic z tego,  

nie oferuje nic w zamian. 

Odkrywa bloki 

o brudnych dziąsłach, 

po wyjściu strzela 

w żyły zielenią, 

na stołach zostawia kurz 

i wezwania 

ze znienawidzonych urzędów. 

Październik

Zapomniałem o nim. Więc dlaczego teraz — 

jesienią, kiedy wiatr ładuje pod kołnierz 

swój wilgotny jęzor? Kiedy jego żona i córka, 

popychane, nie bez trudu nabijają na hak  

wyszukane w trawie papiery i śmiecie, 

a czarną foliową torbę wyrywa im z rąk? 

Kim jest teraz, skoro z taką łatwością wydostał się 

z kobiety i dziecka, za nic mając czas i odległość?  

Ten sam co przed laty beret w kolorze zgniłego brązu, 

sztuczna gałka oczna pod opadającą powieką. 

Nagle obecny i równie realny, co malarze przed sklepem, 

ciągnący wino z gwinta, choć to październik.  

Czy tam skąd przychodzi, nie ma dla niego węża, 

żeby jak tu podlewać mógł trawnik, i szpikulca 

do nabijania petów rzuconych gdzie bądź? 

Obce, stanęło przede mną — życie?  

Trzy dni

Wyszedł po chleb i zniknął. 

Kierowca ciężarówki był miły: 

„To się zdarza, podrzucę”; 

wszyscy pozostali — nie. 

Teraz nie wie, skąd taki brud 

po wyjściu z wanny, nie rozumie, 

dlaczego trawa, igliwie. 

Pokój z widokiem

Stanęli pod akacją 

wplecioną niepewnie 

w skwer tuż obok 

alei różanych badyli, 

które, jak wszystko tutaj, 

i wszystkiemu wbrew, 

próbują przeżyć jakoś tę zimę. 

Ona prosi o coś, 

on jej uparcie odmawia, 

gestykulują mocno. 

Potem on szuka czegoś, 

jak się okazuje — zapałek. 

Ona kupuje w kiosku 

chusteczki higieniczne. 

Zdaje się, i ich skuła ta zima. 

A jednak przyjeżdża tramwaj 

i mimo wszystko 

zabierają się razem.  

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Prognoza

Jesień cofnęła się w lato — 

nic sobie nie robi z świętych 

zakazów, nieodwracalny porządek 

rzeczy zaniedbuje się w obowiązkach.  

Ale spójrz — to nas, nie innych, 

upodobał sobie w ten świąteczny 

czas zły cień. Wkrótce dopadną nas 

wszystkie nasze zaniechania, złe  

uczynki innych przejrzą się w naszych 

uczynkach, proste fakty powiedzą 

o nas więcej, niż skłonni bylibyśmy 

odsłonić sami przed sobą. 

O!

Zmarznięta ziemia pęka 

na przekór cofającej się zimie. 

Dzikie gęsi wracają postnym 

niebem — patrzymy i... 

cieszy! W kieszeniach bilon 

łaskocze zziębnięte dłonie. 

Wiatr pryska od klaszczących 

futryn. „Nie wychodzić” — 

umówiło się osiedle, wróciło 

z kościoła, trwa przy swoim. 

Ale, o! wróbel odciska 

pieczęcie na szronie!  

Sonet po przerwie

Kontra słońca, kiedy banery klaszczą 

niczym powieki PRZYJAZDY/ODJAZDY 

w holu opustoszałego dworca. 

Jakże zdumiewają dziś zdania ulic, 

równoważniki przecznic! 

Mężczyźni wylegli z bram — 

armia niepewnych przecinków 

w drodze pod „Biedronkę”. 

Średniki kobiet chłoną chłód w cieniu akacji, 

wesoło płyną kursywy witryn. 

Mówi to ktoś ukryty w naparstku cienia. 

Notował na kartoniku, ale przestał. 

Szatynka nuci szanty, wiatr dmie w żagiel 

jej prania, jakby chciał przestawić Główną. 

Godzina dziewiąta

Zielony masztowiec elewacji pręży 

żagle okien w pierwszym słońcu. 

Mewy anten wszczęły na dachu 

świetlny zgiełk, czeszą skrzydła 

nad bocianim gniazdem klatki schodowej, 

którą ktoś akurat opuszcza się w dół. 

Ich pióra dają znaki lusterkiem? 

Lecz kim jest kobieta, która bez obaw 

przemierza fale powodziowej trawy 

pieniącej się czarno w korycie Warty, 

czyją jest posłanką i jakie niesie wieści?  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Opowieść wildecka

Co rano to samo miejsce wystawione 

na sprzedaż oczom: 

złuszczona płetwa kamienicy 

na brzegu nieruchomego morza ulic, 

mężczyzna-ptak uprząta śmieci 

z plaży chodnika zalegające 

po nocnym przypływie jak martwe ryby, 

nerwowy rój w zatoce bramy. 

Na słupach króluje miłość: 

„Droga diskdżokejko, Beato, córko dróżników, 

numer telefonu do ciebie był trefny, 

odezwij się, bo tęsknię! Krasnoludek z «Panoramy»”. 

A jednak język odwraca się od oczu tego miejsca. 

Niewidzialna dłoń odpina kaburę 

w trzcinach kominów, odbezpiecza spust. 

Strażnik przygląda się zewsząd.  

Niekonieczny list z wakacji

Dzień rozpoczął się od płaczu dziecka, 

błękit przesuwał się nad blokami jak dynamit, 

jak ebonitowa kość, kiść lodu. 

Odniosłem wrażenie, że czyjaś twarz 

przegląda się w kreskach asfaltu. 

Górą i po bokach zielenie w płynnym pędzie, 

ogryzek słońca odgryzł się zza wierzb. 

Ruszyliśmy — już po kwadransie 

wieloryb jeziora oddychał z trudem, 

zaryty w piach u naszych stóp. 

„Nie lubię myślników” — zagaił ktoś — 

„Ich rozchełstanie zastąpiłbym najchętniej 

pożywną mową prostolinijnych przecinków”; 

nie było chętnych do podjęcia wątku. 

Tylko cienie pod brudną pończochą wody 

oddawały się zabawie w ciepło-zimno 

i małolaty na brzegu wrzeszczały 

przed odprawą za granicę zmysłów. 

Dedykacja

Ciemna zmarszczka rzeki żłobi 

równinę ciągnącą się stąd 

aż do miejsca, gdzie jak podpalony 

ul dogasa miasto; wiatr czesze  

opustoszałe ulice. Czyja brzytwa 

strzyże ich karki, czyja strzyże 

ich szyje? Psi ząb — księżyc — gaśnie. 

Świat ciemnieje: puls w skroniach 

skazańca. Zaraz śnieg spadnie, 

pokryje ich twarze. On pozna słone 

jezioro jej brzucha, szubienicę 

piersi. Zanim śnieg zgaśnie.  

Lekcja anielskiego

Rzeczywiście. W zasadzie wszystko 

stało się do przyjęcia. A że od razu 

„Ciepło zabija”, „Wyróżniam przynajmniej 

cztery rodzaje śniegu”, w końcu 

„Zjadłem księżyc?” I to się zdarza. 

Na razie wszakże jedynie mgły mamy 

pod dostatkiem. Zieleń niepewna, 

jak początki ognia, upomina się o nas 

zza drzew. Zatańczę list do ciebie. 

Zamilczę piosenkę. I takich wiatr nas 

porwie (jak w bajkach, jak w baśniach).  

Każde z własną melodią, w swojej koronce 

snu. I chmury za oknem podają sobie 

z ust do ust nasze pocałunki. Rzeczywiście. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Pamiątka po mojej Łodzi

Nocne dwadzieścia dwa kładzie plaster światła 

na obtłuczonej fontannie, skręca, wprawia w gorączkę  

pękniętą szybę w oknie. Neon-policjant zagląda 

przez nie, donosząc bez troski o ortografię:  

POLLENA — NAJLEPSZE ŚRODKI HEMICZNE, 

pod blokiem taksówkarz dobija starego fiata.  

Sajewicz, z niezawodną teczką, przyspiesza kroku. 

Liście lipy, po nocy? Nagle prześwietlony: — „Dokumenty, proszę!” 

Radość

Raptem życie zmienia się w „radość”, 

dni płyną bezszelestnie jak kursywa 

chmur w pogodną noc, choć 

za oknami kwitnie już pierwsze 

graffiti chłodu i miasto zbroi się 

w popiele i ugry. Iskry twojego 

śmiechu posiadły moc przemienienia — 

staczam się z góry czasu, wciąż 

szybciej i szybciej, przeszłość cofa się 

za plecy na wstecznym biegu 

jak poranna mgła, kieliszek z winem 

stoi na łące ciała, usta mają smak mięty, 

dłonie suną przez wzgórza brzucha 

i piersi bezszelestnie jak wakacyjne pociągi, 

za oknem miasto w woalu mroku, 

jego niedościgła księga. 

W tej podróży czekają nas wyłącznie 

niespodzianki, choć będzie krótka 

jak błysk flesza w zatoce oka. 

Tymczasem usta przyjmują podarunek 

ust, śmiech płynie rynną ulicy 

jak wiosenny deszcz.  

Jabłko

Kasztanowce uciekają za plecy 

jak turyści zamykający 

za sobą czym prędzej 

drzwi wycieczkowych pociągów. 

Kończy się ciepły wrzesień, 

coś zastyga w pół ruchu — co? 

Przez szybę autobusu widzę 

dziewczynę z dzieckiem na ręku. 

Śpią na pakowym papierze przed sklepem. 

Wiatr szarpie drobne banknoty w jej czapce, 

ona usta ma otwarte, głowa małego brudna jest  

jak jabłko opiekane w ognisku.  

Drugie dotknięcie

Obudził mnie głos konduktorki 

i skrzep dymu na prześwietlonym niebie. 

Otworzyłem oczy — 

kopalnia unosiła się w powietrzu jak spławik.  

Obok mnie jakaś dziewczyna 

szeptała modlitwy pochylona nad książką do nabożeństwa.  

Pociąg zwalniał, 

pasja z jaką mówiła nabierała rozpędu.  

Wychodząc, uśmiechnęła się —  

poczułem uderzenie ciepła na wysokości serca.  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Rozmowy rodzinne po latach

Tutaj wybuduję kort, 

powiadomił ją, 

ale na tyle głośno, 

że słyszeli go wszyscy.  

Południowe światło 

przedarło się właśnie 

przez mgłę, w której, 

jak w dolinie,  

tonęło miasto. 

Samochody z ulicy 

wprawiały szyby 

w metaliczny dreszcz.  

W kominku ogień 

płonął przyjaźnie, 

zaczerniając systematycznie 

ochronne szkło.  

Fasada i schody domu, 

obserwowane z dołu, 

istotnie prezentowały się 

imponująco: ta kreska...  

i włoski marmur 

o niepowtarzalnej fakturze — 

kazałem go sprowadzić 

prosto z Palermo! 

Na podjeździe, obok lipy, 

jak zawstydzona dziewczynka 

nie odrywająca wzroku 

od sznurowadeł,  

stała jodła mongolska. 

Tutaj wybuduję kort — 

chciał, aby to zdanie dotarło. 

Oni jednak zapamiętają  

nieokreślony gest matki. 

Dłonie kreślące nad głową 

znak kapitulacji. 

Lub zgody.  

Potem

Potem wynieśliśmy jego meble. Na podwórku 

czekała ciężarówka gotowa do drogi. 

W środku resztki cementu, splątane łańcuchy, 

szmaty, tłuste papiery, koce.  

Tyle rzeczy — nagle — stało się śmieciem. 

Odwrócone krajobrazy lustra, kredens 

z kolejnymi warstwami farby, które pękały 

jak rzeczne dno po ustąpieniu wody,  

licznik sprawdzany przez niego dzień przed 

wizytą inkasenta. Oraz inne. Potem 

opuściliśmy to miejsce, krzycząc i kłócąc się 

o drobiazgi. Nie obejrzała się nawet 

na poszarpane odłamkami ściany. Potem, w innym 

mieście, podarła wszystkie zdjęcia i listy 

od niego i zestarzała się szybko. Wspomina, płacze, 

przeklina. Potem wyniesiemy jej meble.  

Błękitne kamienie

Zima dogasa. Białe ognie szronu tlą się 

jeszcze — pod płotami, na trawnikach; wkrótce  

zgasną. Ptak słyszany rano umilkł, teraz 

sprzedawca warzyw przyjmuje pospiesznie  

nową dostawę towaru w obawie przed deszczem. 

Chmura za jego plecami rośnie jak wzgórze  

formowane przez ruch lodowca. Świat obojętnieje, 

traci tętno, potem znów się rozpędza. Dotyczy  

ich? Nas nie? Woda, z której wyszliśmy, otwiera 

się i zamyka nad nami z cichym pluskiem?  

Pocztówka z Inowrocławia

Przyśniła mi się podróż. Przyśniły 

mi się wersy z Songs of Experience 

Blake’a. Przyśniła mi się parafia 

na wzgórzach w objęciach słońca. 

Tydzień później, stojąc przed dworcem 

w Inowrocławiu, patrzyłem na most 

zatarasowany przez ciężarówki. 

Jeszcze trochę, a dojechałby pan 

nad morze — powiedział konduktor, 

zanim wysiadłem z pociągu. 

Pierwszy raz przespałem stację — 

pochwaliłem się kobiecie z kiosku. 

Jestem w Inowrocławiu — usłyszała 

moja żona, kiedy do niej zadzwoniłem. 

Pieniędzy wystarczyło jedynie 

na karmelowe piwo i paczkę Westów,  

ale siedząc w barze, do woli mogłem 

patrzeć na kelnerkę i Cyganów 

krojących w kącie chleb i tajemnicze 

mięso. Byłeś tu przed laty, teraz 

znów tu jesteś — pomyślałem, 

przepuszczając dwa powrotne 

składy. W pamięci stanęli: Kefir, 

Sylwek, Punio — znów smażyliśmy 

płocie na sennym ogniu. Wysoko 

nad nami burza cięła nocne niebo 

nierównym ściegiem błysków. 

Potem Psy wojny w „Gongu”. Ktoś 

załatwiał się bez skrępowania pod 

nasze siedzenia. Klatki innego filmu 

przesuwały się po szybach nocnego 

pociągu. Oleśnica, wojskowe miasto, 

powtarzałeś z dumą, zanim wojskowi 

nie ścięli ci twojej dumy — włosów. 

Nie otworzyło się już na całą szerokość 

twoje ciemne oko. Osobno pozdrawiam 

fale Bałtyku, betonową rurę służącą 

nam za sypialnię. Karmę dla psów 

i dzieciarnię z Oazy tuż przed świtem 

burzącą spokój w osobowym linii 

Białogard-Świdwin, Świdwin-Białogard. 

Wino marki Wino pite dla rozgrzewki, 

bo ziemia pod plecami twardniała nad 

ranem w lodowaty kamień. Dziewczynę 

z Koszalina, której imię zatarł czas. 

Zgubną skłonność do picia. Zamykam 

pudełko pamiątek, klucz, jak nakazuje 

instrukcja, chowając w żołądku. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Tak!

Istotnie, najwyższa pora, 

aby nadzieja zagościła 

i w tym sercu. Pan nie 

przypuszcza, jaka radość 

teraz buchnie. Płomień 

pożre lokomotywę razem 

z maszynistą. Rodzina 

w odświętnych paltach 

wybiegnie z krzykiem 

na ulicę, poniosą transparent:  

ENTUZJAZM! Już pełne 

są kościoły i słowo odzyskuje 

cudowną moc! Śniły mi się 

złe bajki. Źle, że się śniły. 

Chwała uśmiechniętym  

we śnie!  

Nie widziałem jej od kwietnia

W żółtej kurtce przypomina Chinkę. 

Kiedy się uśmiecha, też przypomina Chinkę. 

A kiedy przyglądać się jej zbyt długo, 

opuszcza powieki, jakby zasłaniała się liściem.  

Maj

Zasuszone staruszki na ławce 

pośrodku podwórka. Ich ptasie 

paznokcie, ich stopy w foliowych 

torbach okutane warstwami skarpet. 

Powoli brniemy pod górę, po schodach 

wyślizganych ich starczymi modlitwami. 

Donos Legia kurwa na ścianie, czyjeś życie 

za drzwiami ciężkimi od brązowej farby, 

pies patrzy na nas i nie widzi ze starości. 

Piękne są te brązy, piękne są te ślepe ślepia. 

Pięknie psia sierść zakwita jak światło latarki. 

Przyjemnie kaleczą oczy te brudne obrazki.  

Meta

Może nie bliscy, ale jakoś połączeni z sobą, 

sobie przeznaczeni. Aż któregoś dnia długo 

i w tajemnicy ostrzony nóż przedarł się — 

trudno powiedzieć przez co. I nie było powrotu. 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Cięcie

Nazywałem się Latos. Tej środy, jak każdego 

dnia kwadrans po ósmej, jechałem 

samochodem do pracy. Dziwna rzecz — jakiś 

czas temu poczułem, że tracę serce 

do tych wszystkich spraw. Zacząłem się oddalać. 

Nie przykręciłem półki. Sądząc, że jeszcze 

zdążę, nie pozwoliłem zrobić sobie zdjęcia 

z własnym synem. Zniechęcony rozmyślałem  

wyłącznie o drobnych porażkach. Teraz leżę 

ubrany w weselny garnitur. Mój ojciec 

płacze głosem zranionego zwierzęcia. 

Moja matka pyta bez końca: Dlaczego?  

Nie rozumiem, co zaszło. Moja zdeformowana 

głowa tonie w poduszce, jakby zapadała 

się w ciemność. Ludzie, których kochałem i których 

nie potrafię teraz rozpoznać, opowiadają  

zdumiewającą historię, jakoby pogoda rozpadła 

się na dwoje w miejscu mojego zejścia. 

Do zakrętu słońce. Od zakrętu deszcz. Czuję, że 

słabnę. Powoli staję się kimś innym. Ale,  

jak przez mgłę, przypominam sobie, że nazywałem 

się Latos, zanim nastąpiło cięcie. 

Wiosna z hałasem epoki maszynowej¹

Ziemia dogasa pod okaleczoną bielą, 

czerń oddaje przyczółki napierającej 

czerwieni, nie ugaszona krew wsiąka 

w narożnik płótna. Ale labirynt 

plam jest wyłącznie pretekstem, wskazówką, 

aby rozwiązania szukać gdzie indziej, 

na własną rękę. Przypuszczenia, ach, odsyłane 

jak posłaniec z listem, którego nie ma  

kto odebrać. Przykro nam — wszyscy 

wyjechali, zamknięte.  

Dziennik pokładowy

Stara kobieta na brzegu dni. Stoję i patrzę, 

jak mgła dobija się i odwraca od moich okien.  

Porzuciłam miasto pamięci — przeszłość. 

Wciąż je rzucam. I wciąż słyszę tamtą muzykę,  

głosy płynące z oddali. Stoję i patrzę, jak 

życie pyszni się w koronach drzew na przekór  

mojemu rozkładowi. Stara kobieta, z której szydzą 

dzieci sąsiadów. Skłócona z bazarowym  

tandeciarzem. Z listonoszem — płazem, któremu 

co miesiąc pozwalam oszukiwać na drobnych.  

Kurczaki

Mówiłam, prosiłam — nie docierało. 

Któregoś razu na moich oczach 

chwycił siekierę w garść, i dalej — 

przewrotką przez płot. Zeszłej zimy  

rozniósł nam telewizor. W drobny mak. 

Siadamy do kolacji, on śrubokręt w rękę — 

wykręca kineskop, pakuje do środka 

żarówkę. Pytam: Tatusiu, co tatuś robi?  

On na to: Przynieś ziarna, będę tu 

trzymać kurczaki. Teraz też — nawet 

nie wiedzieliśmy, że poszedł. Znaleźli 

go strażacy. W rowie, kilometr stąd.  

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Oko

Dziewczyna ściskająca książki — 

dlaczego dziwię się, przypominając 

sobie ten widok? Gruby słownik 

i coś jeszcze, w foliowej torbie 

trzymanej na brzuchu. Otoczone 

ramionami jak dzieci. Skąd 

to natrętne skojarzenie z uprawą? 

Kto jest kwiatem, kto marchewką? 

Czyja dłoń pielęgnuje kwiat, 

czyja marchewkę? Słońce przystanęło 

nade mną i patrzy. „Ptak wykluł 

się z jaja — musi je zniszczyć”. 

Moje wciąż w całości. Mistrzowie 

pierwszego kroku w formie, 

choć od dawna powinni stać 

w kącie. Zdanie jednego z nich 

biegnie właśnie przez moją 

głowę — beztroskie stworzenie 

przybyłe bóg wie skąd. Po drodze 

dowiedzieliśmy się tego i owego 

o sobie. Nie ma wyjścia, zostajemy 

razem. Tutaj, sto czterdzieści 

trzy metry nad poziomem morza 

głupot widać to całkiem wyraźnie — 

jak na dłoni. Na dłoni języka? 

Miasto faluje w dole niczym 

pergamin unoszony przez wodę. 

Słońce przystanęło i patrzy. 

Jestem okiem słońca 

zanurzonym w trawie. 

Korekta w kwietniu

Wybuchy pąków, deszcz nacina 

błękit zalewający wręgi kamienic. 

Ale zaraz słoneczna rosa na dachach 

i szybach! Przerzutnie światła  

plenią się na bluzach malarzy 

na przemian z głuchym akordem cienia. 

Ulica nie ma ram — latarnio, ustaw 

ją na baczność, zanim malarze obwiodą  

podwórko granatowym pasem! 

Gdyby jeszcze samochody zgodziły się 

nie seplenić przez chwilę za oknem,  

byłoby łatwiej — na amen utkwiliśmy 

w zagonach zdań. Mój wehikuł 

odbija szesnasta trzydzieści.  

Kobieta patrzy na rzekę

Rzeka uprowadza wodę za most. 

Woda jest zrezygnowaną dziewczyną. 

Po moście sunie pociąg. 

Właśnie zwolnił, wsuwa wilgotny pysk 

między liście kasztanowców. 

Zielone skarpety na nogach kobiety 

pienią się jak trawa — 

ktoś przesyła nam wiadomość: 

TO NA CO PATRZYSZ JEST INNE!  

Więc barka to grubo malowana rzęsa, 

która utknęła w oku zatoki? 

Ale zastanów się — list wyjęty rano ze skrzynki 

stoi ością w gardle tego wiersza. 

Twarz kobiety jest Buddą!  

Spacerując nieopodal ESSO

Co tak siedzisz, dziadku? 

Poszedłbyś stąd, schował się — 

brzytwa chmur opada 

w twoją stronę ciemnym ostrzem  

i pierwsze krople uderzają 

w piasek głucho jak kule. 

Gdzie twoja żona? 

Jeszcze niedawno kręciliście się  

przy stacji we dwoje. 

Musiała wyjechać lub zmarła, 

skoro nie golisz się od tygodni, 

skoro włóczysz się samotnie.  

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Godziny

Jej dzieciństwo rozpadło się w pamięci 

jak suszony kwiat. Po kobiecości  

zostały tylko ślady. Nie może spać, 

siedzi przed monitorem wpatrzona w kolejny 

pasjans, który nie wyszedł. Modli się w myślach  

do boga, którego imię dawno zapomniała. 

Wielu wie o jej istnieniu, niewielu ono obchodzi. 

Jej nogi stały się monumentalne jak doryckie kolumny.  

Twarz — mapa dawnych zaszłości. Paznokcie u stóp — 

łyse łby małych sępów. Jej myśli są jak wata. 

Gdyby spadł deszcz, powiedziałaby „deszcz”. 

Gdyby kazali jej wyjść z domu i zabrali 

w nieznanym kierunku, nie stawiałaby oporu.  

Historia

Ciężkie musi być 

życie sprzedawcy samochodów. 

Wciąż ta sama mowa o najtańszym kredycie,  

o pakiecie 

ubezpieczeń 

w cenie sprzedaży. 

Uśmiech 

przyklejony do twarzy 

niczym wąs dorysowany Giocondzie.  

Patrzę na niego, 

kiedy wraca ze sklepu 

z bulkami i mlekiem w foliowej siatce.  

Jego smutny pies 

podąża za nim jak cień. Jego „szczęście” 

rozkłada na balkonie poszwę wielką jak skrzydła orła. 

Ale urlop to urlop, ma swoje prawa. 

Czarny szpic zmieniony na podrabiane adidasy, 

firmowe daewoo na fiata pamiętającego lata osiemdziesiąte.  

Jedynie 

jego ostentacyjna milkliwość 

jest niezmienna.  

Myślę: Niemożliwe! 

I zapewne ich krzywdzę, kiedy wyobrażam sobie 

siedzących w domu, bez słowa. 

Telewizor ćmi w kącie pokoju, 

on siada do faktur, ona przynosi kawę i ciastka, 

potem znika na palcach, żeby mógł studiować w spokoju.  

Tyle lat

Któregoś razu po prostu wyszedł 

i wrócił kto inny? Kto inny krząta się 

teraz nad zachowaniem pozorów?  

Dziś taki gorący dzień: on nie może, 

nie potrafi myśleć spokojnie o tym, 

co spostrzegł ani usiedzieć spokojnie  

w jednym miejscu. A przecież milczącego 

siadu uczył się tyle lat, tyle lat słuchał 

cierpliwie, był, jak to się mówi, dobry,  

wierząc: przyda się, w końcu się przyda. 

I nagle — akurat dziś! — to przejmujące 

uczucie gorąca, pewność: jestem osłem,  

skoro dałem się w ten sposób nabrać. 

Myśląc o nich, zapomniałem o sobie. 

Ten przestraszony stwór to ja?  

Granice

Okazuje się, że nadal nie potrafię powiedzieć, 

po której jestem stronie, bo ani tu, ani tam.  

Zadawania bólu i bezmyślnej krzywdy 

wciąż nie znoszę tak samo jak jęku bezradności.  

Zmieniałem zajmowaną pozycję — 

to jedno jest pewne. Kiedyś ktoś przyszedł  

do mnie z podobna myślą — powiedziałem: 

Przyjacielu, takie sprawy załatwia się samemu.  

I teraz, kiedy mówię innym, jak jest, słyszę: 

Przyjacielu, takie sprawy załatwia się samemu.  

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Czarne twarze butów

A jednak najważniejsza metafora 

przychodzi ostatnia, jak śmierć: 

dzień po dniu wytapiamy metal, 

który w końcu pociągnie nas na dno.  

Biały poniedziałek

Miasto uwięzło w kleszczach lodu. 

Mróz ścina wszystko, czego dotknie. 

Szkli się na ulicach przejrzyste światło.  

Kończy się biały poniedziałek — 

piosenka zmęczenia na nóż i osełkę chłodu. 

Wracam po omacku do domu — 

szyby oczu przetarte brudną szmatką. 

Dwie dziewczyny budzą przez chwilę 

ciekawość tłumu, więc i moją, śmiejąc się 

do rozpuku na zatłoczonym przystanku.  

Ale już po chwili hałas tramwaju stającego 

przed politechniką ścina ich frywolne głosy 

i w lot zrywa ścieżkę dostępu do świata, 

nad którym wschodzi już trujący obłok ciemności. 

I śnieg śmieje się jak sidła pod butami przechodniów. 

Kule duńskie

Anecie Lehmann, której nie widziałem 

dziesięć lat, aż spotkaliśmy się we śnie  

Oczyszczalnia wydala trujący gaz. 

Trująca mgła przenika śpiących. 

Ale we śnie prowadzę osła 

przez śnieżycę i dawną kobietę 

z dzieckiem obcego mężczyzny. 

I już płomień liże uśpione palenisko, 

i budzę się wypoczęty, śnieg mając 

w płucach i w przejrzystej głowie. 

Osioł leży na wznak, z racicami w górze. 

Śmierć postronkiem ścisnęła osłu racice. 

Oczy jego zmienione w duńskie kule. 

Przypisy:

1. Wiosna z hałasem epoki maszynowej — tytuł obrazu Morrisa Gravesa. [przypis autorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/grzebalski-drugie-dotkniecie-cykl

Tekst opracowany na podstawie: Mariusz Grzebalski, Drugie dotknięcie, Biuro Literackie Port Legnica, Legnica 2001.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Jan Szejko.

Okładka na podstawie: d_pham@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.