Tadeusz Gajcy

Czas

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Czas

Kiedy po włosach kręte płomyki wiją się pośpieszne  

i iskra wzrok wypala, czoło w sieć zamienia, 

twe ręce przerażone ogromnym powietrzem 

kulistym bardzo — drżą. 

Za oknem jak krawędzią dwu odmiennych światów 

jest ciemna pogoń planet, milczenie kamienia 

i niebo, dymiąc głucho, płynie cieniem statku, 

pod którym wieją skrzydła żegnających rąk. 

A światy są ogniste i oczom dostępne. 

Nie chwila staje w ogniu, lecz horyzont ziemski: 

na morzach drobnych fala ociera się z lękiem 

o brzegi nagich piasków, na których jak kreski 

powstają ciężkie dymy i błysk się wyzwala. 

Tam domy drżą dziecinne w ogrodach zniszczenia 

i pocisk szlak wyznacza, a za nim jak palma 

upada gałąź ognia na miasto z kamienia.  

Ten obszar pełen głosów to ojczyzna ludzka 

i nad nią jest granica z księżyca i chmur. 

Rozwarte chodzą gwiazdy, powietrze jak z piór 

pod niebem danym ustom jak niebieskie płuca 

granice, co z obłoków dokładnie wypełnia 

i kraj zaludnia chłodny farbami marzenia. 

I chociaż bije ziemia skalista i srebrna, 

pod tobą jest ojczyzna z drżącego płomienia. 

Bo wieją długie trawy i przy każdej drodze 

stanęło lekkie drzewo za kamieniem białym; 

i widzisz prędki pyszczek myszy w polnej norce, 

i księżyce stalowe twarde zboża kładą; 

więc jeszcze tutaj anioł oczyścił sandały 

i miecz na wadze złożył, i dotknął cię światłem, 

że jesteś pełen blasku, w ciało ledwie wierzysz 

i z trwogą słuchasz dźwięków okrutnych, mosiężnych. 

I do kwiatu powiadasz w pieszczotliwej mowie: 

mój bracie. Wciąż ojczyzna wspomnieniem porasta 

i wracasz znów nad rzekę, gdzie jak mały chłopiec 

do ręki piasek bierzesz i w zwierciadło miasta 

na fali niespokojnej jak w szybę się patrzysz. 

Lecz nie widzisz tam wiele: kilka ogni stoi 

milczących pośród domów, a na wodzie płaskich, 

i łuna trąca falę, rzeźbi w drzewne słoje. 

I idziesz coraz głębiej, i wciąż cię zachwyca 

twa własność niepodzielna, zaprzedana stopom, 

i nie wiesz, jak w tej chwili nad ziemią ci obcą 

krzyknęły usta armat, człowiek dłoń położył 

i inny człowiek upadł; pod światłem księżyca 

zalśniły w drzewach bronie, zahuczały wozy, 

nad miastem ogień zawisł jak kometa długa 

i niebem rzucał gęstym na gwałtownych łukach. 

I trwoży cię dźwięk ostry, i tulisz powietrze 

w powiekach, aby obraz zatrzymać na zawsze, 

gdy szedłeś obok matki tym znajomym miastem 

i pięści małe niosłeś już wtedy bezbronne, 

i lękasz się, gdy mówią, że gorzka jest przestrzeń, 

po której dzisiaj stąpasz, a myślisz wciąż: promień. 

I jeszcze nie dostrzegasz, kiedy brzegiem krążysz, 

jak trudna jest ta ziemia wysoka do łokci 

smugami ciężkich kłosów wezbranych jak nurt. 

Po czole spada światło słoneczne i w pocie 

wypręża zgrzebny człowiek swe mięśnie jak orzech 

nakryty posągami falujących chmur. 

Więc trwożysz się daremnie, powracasz nieustannie 

przez głos krzywdzonych rzeczy i przez człowieka krzyk 

do miejsca wiecznej ciszy, co — w tobie ma posłanie  

i nigdzie więcej nie ma. Uderza w twardy brzeg 

raniona w piersi woda odbiciem twojej ziemi, 

o której myślisz: promień, nie krew, i głaz, i pot —  

znów słuchasz: skrzypi fala i ciągnie nad ciemnemi 

drzewami długim sznurem gwiaździsty zwarty lot. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/gajcy-czas

Tekst opracowany na podstawie: Jan Szczawiej, Poezja Polski Walczacej 1939-1945, tom 1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć, Wojciech Kotwica, Paweł Kozioł, Wioletta Mila.

Okładka na podstawie: Eric Martin@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.