Elżbieta Drużbacka

Skargi kilku Dam w spólnej kompanji będących, dla jakich racyi z Mężami swojemi żyć nie chcą

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Skargi kilku Dam w spólnej kompanji będących, dla jakich racyi z Mężami swojemi żyć nie chcą

W pewnym ogrodzie pomiędzy szpalery 

W czas ranny chodząc szeptałam pacierze, 

Słucham ciekawie, że jakieś afery 

Sekretne mają Damy przy kwaterze, 

Siedząc na darniu¹ w figurę kanapy², 

Co raz z tabakier zażywają rapy. 

Nadstawiam ucha przez grabiny gęste, 

Liście³ mnie swoim zasłoniło cieniem; 

Widzę łzy z oczu, a wzdychania częste, 

Uważam i mam litość nad stworzeniem 

Płci mojej, ledwie wraz z nimi nie kwilę, 

Nie wiedząc, że to płaczą krokodyle. 

Pierwsza zaczyna żal do męża prawić, 

Że jak smok siedzi na łańcuchu w domu, 

Nic nie dba, bym się czem miała zabawić, 

Sługi nie pytaj, zagrać nie masz komu, 

Ani takiego, żeby mnie zrozumiał 

W mądrych dyskursach rezonować⁴ umiał. 

Jakże tu mięszkać⁵ z takim domatorem, 

Co tylko wołom karmnym krzyżów maca, 

Zboże na targi wyprawuje worem, 

Prostych to osób z taką zrzędą praca; 

Kawy w mym domu nie znajdzie trzech ziarnek, 

Piwa mi z serem zagrzać każe garnek. 

Druga głos bierze: ach! miła sąsiadko 

Więcej ja cierpię z moim skąpcem męki, 

Kaszki na wieczór nagotuje rzadko, 

Kluczy z zapasa nie da mi do ręki; 

Muszek, wstąg, szpilek z marsem⁶ kiedy kupi, 

Jak z nim żyć, kiedy i skąpy, i głupi. 

Od trzeciej skarga zachodzi osoby 

Mówiąc: fraszka to, godna śmiechu sprawa; 

Mnie by zapłakać gdy nie znam co roby⁷, 

Sejmów nie widzę, nie wiem gdzie Warszawa, 

Choćby mi boków naszturkano w ciżbie 

Bylem z raz była w Senatorskiej⁸ izbie. 

Nie wiem co jest bal, assamble⁹, reduty¹⁰, 

Mój mnie jegomość osadził przy kurach: 

Paź do ogona ma łatane buty, 

O blondynowych¹¹ nie chce garniturach 

Wiedzieć, żebym je mieć mogła na modę; 

Otoż z tych racyi z gapiem się rozwiodę. 

Czwarta z westchnieniem rzecze: ja się cieszę 

Żem nie ja tylko sama nieszczęśliwa; 

Mój Borys nie chciał sprawić mi bekieszę¹², 

Takiej jak teraz modny wiek zażywa, 

Aksamit ponso podszyty marmurkiem 

Po szwach z masyfu bramowano sznurkiem. 

Sukna mi kupił miasto¹³ aksamitu, 

Szlamy wytarte z lamusu sprowadził, 

Na to u żyda¹⁴ zaciągnął kredytu, 

Mnie przy gałganach z kuśnierzem zasadził; 

Zważcież, jeżeli nie mam się czem smucić, 

Z tak słusznych przyczyn prostaka porzucić. 

Ostatnia mówi: jam się w wachlarzyku 

Pięknym kochała, gdzie miniatura 

Postać Kupida niby w ołtarzyku 

Wstawiła, co mu dać mogła natura, 

Wszystko wyraźne, w tak subtelnej sztuce 

Było, a resztę dla żalu ukrócę. 

Mój Satyr wziąwszy wachlarz w grube ręce, 

Jak jął wachlować niby kowal miechem, 

Nie uważając na członki chłopięce, 

Rozumiał, że to z pachołkiem Wojciechem, 

Za pasy chodzi, złamał kość słoniową; 

Rura za rurę osądził wołową. 

Ja pełna będąc cholery¹⁵ i żalu, 

Odjeżdżam z domu porzuciwszy dzieci, 

Na pożegnaniu powiem mu: brutalu, 

Już z tobą żyję rok dziesiąty trzeci, 

Dłużej nie myślę, intencyi nie kryję, 

Wiedz, w jakiej cenie są galanterye. 

Dłużej nie mogąc słuchać rzeczy podłych, 

Zatulam uszy, a zaciskam zęby, 

Uchodzę od tych piąciu¹⁶ Dam rozwiodłych, 

Aby mi słowo nie wypadło z gęby, 

Powiedzieć prawdę, że nie masz racyi 

Ni do rozwodu, ni separacyi. 

Milczałam dotąd, chcąc sekret zachować 

Dla wstydu, żem też i ja białogłowa; 

Odtąd zaczynam mężatki rachować, 

Zamiast pięć panien głupich, co je zowią 

W Ewangelij, że w lampach nie miały 

Oleju, od drzwi precz odejść musiały. 

Prędzej bym pannom niewiadomym rzeczy 

Błąd darowała niżeli zamężnym, 

Które gdy stuła ślubem ubezpieczy, 

I stan ich węzłem zadziergnie¹⁷ potężnym, 

Pomocą Boga wraz świętych wezwaniem 

Wolą utwierdzi, iść za swoim zdaniem. 

Jest to żart z Bogiem, z Świętymi igraszka, 

Ołtarz podobno u nich Gdańskim Biurem¹⁸; 

Przysięgać jawnie, bagatela, fraszka, 

Ufając, że się pięknych pereł sznurem 

W zastaw złożonym, wyplątają¹⁹ z węzła: 

Ciałoć²⁰ swobodne, lecz dusza uwięzła. 

Wiem, że niejednej w sumieniu zawierci 

Robak, choć go chce umorzyć sposoby: 

Nie opuszczę cię aż do samej śmierci; 

Opuszcza snadno²¹ dla podłej osoby: 

Przymierze z Stwórcą dla stworzenia łamie, 

Idź precz Antoni, żyj ze mną Adamie. 

Jeźli²² dla racyi wyżej wyrażonych 

Kochane panie szukacie rozwodu, 

Nie miejcie za złe, że was rozpuszczonych 

W swywoli sądzę; Polskiemu²³ narodu²⁴ 

Krzywdę czynicie, z siebie śmiechy, żarty; 

Honor wasz płacze, że goły, wytarty. 

Czy słuszna? żeby Rzym, Nuncyaturę²⁵, 

Konsystorz²⁶ kłócić niegodziwą sprawą: 

Bóg dobry, iże piorunową chmurę 

Nie ześle, w piekło nie wyprawi nawą²⁷. 

Przyjdzie kres, kiedy z życiem was rozwiedzie, 

Będzie wiedziała każda, dokąd jedzie. 

Żałują wielu, żałuję też i ja 

Pasterzów naszych zacnych i pobożnych 

Że się o uszy niewinne obija 

Echo zgorszenia w materyach różnych. 

Radziemy zażyć sztuki Ulissesa 

Być głuchym, mijać Syren interesa²⁸. 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. na darniu — dziś: na darni. [przypis edytorski]

2. w figurę kanapy — w kształcie kanapy. [przypis edytorski]

3. liście mnie (...) zasłoniło — tu: listowie. [przypis edytorski]

4. rezonować — wypowiadać się elokwentnie, rozprawiać śmiało, krytycznie przedstawiać swoje zdanie; moralizować, mądrzyć się. [przypis edytorski]

5. mięszkać (daw.) — dziś popr.: mieszkać. [przypis edytorski]

6. z marsem — ze srogą miną. [przypis edytorski]

7. rob — robron; szeroka suknia balowa popularna w XVIII w. [przypis edytorski]

8. Senatorskiej izbie — dziś popr. małą literą: senatorskiej. [przypis edytorski]

9. assamble (z fr.) — spotkania towarzyskie. [przypis edytorski]

10. reduta (daw.) — zabawa towarzyska, łącząca bal (często maskowy) oraz grę w karty dla panów i plotki oraz swatanie par dla pań. [przypis edytorski]

11. blondynowy — wykonany z blondyny, tj. koronki klockowej z surowego jedwabiu. [przypis edytorski]

12. bekiesza — rodzaj długiego płaszcza podszytego futrem, szamerowanego i zapinanego na pętlice z ozdobnego sznura. [przypis edytorski]

13. miasto (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]

14. żyd — wyznawca judaizmu. [przypis edytorski]

15. cholera — tu: gniew, wściekłość. [przypis edytorski]

16. piąciu (daw.) — dziś popr. D.lm: pięciu. [przypis edytorski]

17. zadziergnąć — dziś popr.: zadzierzgnąć. [przypis edytorski]

18. gdańskie biuro — biuro handlowe, kupieckie; Gdańsk był głównym ośrodkiem handlu zbożem i in. surowcami eksportowanymi z Rzeczypospolitej, siedzibą kupców pośredniczących w tym handlu. [przypis edytorski]

19. wyplątają — dziś popr.: wyplączą. [przypis edytorski]

20. ciałoć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

21. snadno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

22. jeźli — dziś: jeśli. [przypis edytorski]

23. Polskiemu — dziś popr. małą literą: polskiemu. [przypis edytorski]

24. narodu — dziś popr. C.lp: narodowi. [przypis edytorski]

25. nuncjatura — przedstawicielstwo dyplomatyczne Watykanu. [przypis edytorski]

26. konsystorz (łac. consistorium: zgromadzenie) — daw. w kościele katolickim zgromadzenie doradców biskupa (kurii biskupiej) zbierające się pod przewodnictwem biskupa dla rozstrzygania spraw administracyjno-sądowniczych. [przypis edytorski]

27. nawa (daw., z łac.) — statek, okręt; por. nawigacja. [przypis edytorski]

28. interesa — dziś popr. M.lm: interesy. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/druzbacka-wiersze-swiatowe-skargi-kilku-dam

Tekst opracowany na podstawie: Poezye Elżbiety Drużbackiej, Tomik I, Lipsk, u Breitkopf et Haertel, 1837 ([s.l. : s.n.])

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Ołtusek, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Sean McGrath, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.