Wanda Ewa Brzeska

Świat im się przeinaczył

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-7478-7

Świat im się przeinaczył

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

I. „Caruso¹”

Cóż robić — nie pamięta przedwojennych czasów, 

Gdy jako młody leśnik mieszkał w ciszy lasu. 

Cóż robić — ani słowa powiedzieć nie umie 

O tym, jak był żołnierzem w saperskiej² kolumnie. 

A potem — na północy. Los się przeinaczył. 

— Ach, przypomnijże sobie! Byłeś szyn spawaczem! 

W mgle została różowa o zachodzie Wołga³. 

Tyś nad Wisłę chciał wracać. Tam ogień się czołgał. 

«Eszelonem⁴» się wlokłeś, sypiałeś na bruku, 

I dotarłeś — pamiętasz? — gdzieś do Buzułuku⁵... 

— Ach, jak mu to przypomnieć: «Człowieku, z Kirgizji⁶ 

Z bronią w ręku wróciłeś do polskiej dywizji!» 

Ach, jak mu to przypomnieć: «Córeczkęś miał, bracie!»  

Jak biednemu przypomnieć, gdy pamięć zatracił! 

Zbiera trawki wśród ruin, nieobecny, dumny: 

«Carusem» jest dziś leśnik z saperskiej kolumny. 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

II. „Czarodziej”

A ten blady — to lekarz. Niegdyś ludzi badał, 

Dzisiaj zamiast słuchawki — talię kart przykłada. 

I za włosy się chwyta, na skroniach zwichrzone: 

Tyle spraw ma na głowie, wszak dźwiga koronę... 

Nie tę zwykłą, królewską: on jest «Czarodziejem», 

(Dlatego taki chudy, bo «Czarodziej» nie je); 

«Czarodziej» pod klucz chowa zmiętą gwiazdę Sjonu⁷, 

«Czarodziej» po dawnemu unika neonów, 

Rozgląda się przezornie na wszystkich przystankach, 

A czasem «Czarodzieja» pociąga glinianka⁸. 

— «Kanał mu przypomina»... szepczą przyjaciele. 

Odwiedzają czasami kolegę w niedzielę. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

III. „Ksiądz Czerlon⁹”

Gdy odchodzisz z Zakładu¹⁰ — popatrz ku framudze, 

Staruszeczka tam siedzi w bladej światła smudze. 

Na niebo wzrok skupiony podnosi uparcie 

I ostrzega półszeptem: — «Dziś będzie natarcie». 

Spokojnie obłok śledzi. Czasem z mrocznej toni, 

Z chaosu nagłych dźwięków — przestrach się wyłoni, 

Wtedy do czyichś kolan, drżąc cała przypada, 

O coś błaga, coś prawie przytomnie przekłada: 

«Zrozumcież mnie, zrozumcie: widziałam na Śliskiej¹¹, 

Jak żandarm niemowlęta wybierał z kołyski. 

Brał maleństwo za stopki — wiek będę pamiętać. 

Za stopki o różowych, okrąglutkich piętkach. 

Za nóżki, co po ziemi jeszcze nie stąpały, 

Co źdźbła trawy za progiem jeszcze nie zdeptały. 

A potem — ach, zrozumcie — widziałam to z bliska: 

Dzieciobójca maleństwo o latarnię ciskał!» 

Zmętniały starcze oczy i łzy się w nich perlą: 

«Ja jestem — spójrzcie na mnie — ja jestem ksiądz Czerlon! 

Ten ksiądz widział w dzieciństwie, jak kobiece dłonie 

Krajały żywcem ryby: węgorze, okonie. 

Ten ksiądz Czerlon w upartej wspominał udręce 

Te ryby wypruwane przez kobiece ręce. 

A ja — opancerzony wciąż widzę samochód 

Pełen hełmów stalowych... Wciąż oglądam pochód, 

Wciąż wołam po imieniu nowo narodzonych: 

O, krzywdo, krzywdo, krzywdo krzywd niezawinionych». 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Caruso, Enrico (1873–1921) — słynny włoski śpiewak operowy nazywany „królem tenorów”. [przypis edytorski]

2. saper — osoba, najczęściej wojskowa, zajmująca się materiałami wybuchowymi, dziś głównie ich rozbrajaniem, ale w czasie wojny także zaminowywaniem terenów, budynków czy wysadzaniem mostów i torów kolejowych. [przypis edytorski]

3. Wołga — największa i najdłuższa rzeka Europy, płynie przez Rosję, uchodzi do Morza Kaspijskiego. [przypis edytorski]

4. eszelon — pociąg albo szerzej: kolejowy transport wojsk lub ładunków, urządzony tak, że wozy czy wagony jadą jeden za drugim; na przykład podczas przemieszczania oddziałów wojskowych na dalekie dystanse. [przypis edytorski]

5. Buzułuk — miasto w Rosji w obwodzie orenburskim, położone nad rzeką Samarą. W latach 1941–1942 formowała się tu tzw. Armia Andersa, ponieważ na mocy układu Sikorski-Majski w Buzułuku stacjonował sztab Armii Polskiej na Wschodzie. Ze wszystkich zakątków Związku Radzieckiego przybywali tu obywatele polscy chcący wstąpić do wojska. [przypis edytorski]

6. Kirgizja — państwo w Azji Środkowej, obecnie Kirgistan (Republika Kirgiska). W czasie II wojny światowej Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka była częścią ZSRR. Na jej terytorium formowała się Armia Andersa. [przypis edytorski]

7. gwiazda Sjonu — właśc. gwiazda Syjonu, nazywana również „Gwiazdą Dawida” lub „Magen Dawid” (Tarczą Dawida); jeden z symboli żydowskich; składa się z dwóch nachodzących na siebie trójkątów, tworzących gwiazdę sześcioramienną. W czasie Zagłady osoby żydowskiego pochodzenia były zmuszane do noszenia na ubraniu symboli żydowskich, np. naszywania Gwiazdy Dawida lub noszenia opasek z wyhaftowaną gwiazdą. Obowiązek noszenia tej odznaki był częścią niemieckiej polityki segregacji i stygmatyzacji Żydów, mającej na celu wykluczenie ich z nie-żydowskiego społeczeństwa i poddanie dyskryminacji; ułatwiał przesiedlenia do gett i ostatecznie do obozów zagłady. [przypis edytorski]

8. glinianka — zbiornik wodny w miejscu dawnego wyrobiska gliny; staw. [przypis edytorski]

9. Ksiądz Czerlon — postać z powieści Granica Zofii Nałkowskiej. W dzieciństwie był świadkiem oprawiania jeszcze żywej ryby, scena ta zapadła mu w pamięć do tego stopnia, że już jako dorosły nie jadał ryb. Przywołuje ją też w trakcie rozmowy o znaczeniu bólu i cierpienia w świecie. [przypis edytorski]

10. Zakład — tu w znaczeniu: zakład leczenia zdrowia psychicznego. [przypis edytorski]

11. Śliska — prawdopodobnie chodzi o warszawską ulicę, która znalazła się w obrębie getta. Mieścił się przy niej m.in. Dom Sierot prowadzonych przez Janusza Korczaka i Szpital im. Bersonów i Baumanów. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/brzeska-swiat-im-sie-przeinaczyl/

Tekst opracowany na podstawie: Wanda Ewa Brzeska, Garść ziemi, Spółdzielnia Wydawnicza "Wałbrzych", 1947.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Wolne Lektury z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Maria Świetlik.

Okładka na podstawie: Dzieci w Warszawie, w tle ruiny (getta?), autor nieznany, domena publiczna

ISBN-978-83-288-7478-7

Plik wygenerowany dnia 2024-04-11.