Krzysztof Kamil Baczyński

Rzeka

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Rzeka

Płyń, ziemio. Góry ciemne. Rzeka wszystko niesie. 

Lądy wzdłuż wody pękną. Jak wiosło milczenia 

rzeka wszystko podzieli na wiosnę i jesień, 

na zimy siwe, pory wszystkich lat. 

Niosą się ptaki, a brzegi tajemne 

świat smutku otwierają i radości świat. 

To taka waga srebrna, uśmiech nieba w ziemi, 

ujrzy nas i uniesie z rękami ciemnemi 

od pracy, utrudzonych przygarnie i z odbić 

gdzieś na krańcu żywota może się odczyta 

nasze twarze milczące. Będziemy podobni 

sami swoim odbiciom w niej albo podobni 

ciemnościom, które niesie, albo nieskalane 

twarze w srebrze zostaną, a niepokonane. 

Płyń, ziemio. Długi wieczór i ptaki u lic, 

zdaje się, rzęsy trzepot przyjacielskich oczu, 

i jaskółki cieniami ciepłymi migocą, 

i noc zapada ciężko, i pierzasty świt 

podnosi chmur powiekę. Tratwy suną w mrok, 

owoce ciężkie niosą; jabłka — jakby grad 

burz dostałych¹ opadły z drzew minionych lat.  

Cóż będziemy czynili? Domki na wybrzeżu 

jak zabawki czekają na dziecinną dłoń, 

a wokoło zwierzęta utrudzone leżą 

i na biegunach cieni w głąb pastwiska koń — 

przebiega. Ludzie oczy unoszą z daleka, 

uśmiechają się, ręce w powitania kwiat 

wznoszą, jakby mówili: «Płyńcie. Tyle lat». 

I z uśmiechem zostają pogodni i sami 

z tym sercem rozdzielonym na światło i kamień. 

A ta rzeka unosi nie trwając ni chwili, 

a czasem takie ręce żelazne unosi, 

a czasem w niej westchnienie, co o oddech prosi, 

i myją krwawe dłonie ci, którzy zabili. 

I czasem łza upadnie, jakby popiół padł 

powitaniem: «O płyńcie! Ileż jeszcze lat?». 

A to tych ziem spalonych włosy albo dym, 

a to skrwawionych chłopców, których ścina kat, 

matki ciała obmyją, nim oczy sczernieją, 

jeszcze rzeka wskrzeszeniem, daremną nadzieją, 

albo dziewczątka ciche o oczach z ołowiu, 

jakieś serca rozdarte i trumny w niej łowią, 

a to przebite ręce upiory zanurzą, 

oczy powydzierane jak kamienie dnem 

potoczą się, zahuczą, nim się staną różą, 

co nad wodą wyrośnie, i jak skrzepła krew 

u hełmów złych zwycięzców przypięta — przepali 

i będzie jako grot z milczenia i ze stali.  

Płynie rzeka spokojna. Dobra ziemio, płyń, 

rzeka wszystko rozdzieli na zbrodnię i czyn 

i spokojna, żelazna, uniesie, pogodzi, 

dymy splątanych odbić na kwiaty narodzin, 

na barki trumien głuchych. Zapomniany głos 

jeszcze w niej woła cicho, jeszcze bieli włos 

zapatrzonych na brzegu. Jeszcze trawy długie, 

jeszcze jaskółki przetną i zważą powietrze 

maleńkim ruchem skrzydeł. Jeszcze westchnie przestrzeń.  

Kończy się ciemna rzeka i zapada czas. 

9 VII 1942 r.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. dostały (daw.) — tu: dojrzały. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-rzeka

Tekst opracowany na podstawie: Poezje, oprac. K. Wyka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Sylwia Budzyńska, Paulina Choromańska, Paulina Dubielecka, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Don Graham, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.