Spis treści

    II
  1. III
  2. IV
  1. Bogactwo: 1
  2. Duma: 1
  3. Dziki: 1
  4. Historia: 1 2
  5. Katastrofa: 1
  6. Maszyna: 1
  7. Pieniądz: 1 2
  8. Praca: 1 2 3
  9. Siła: 1
  10. Upadek: 1

Cyprian Kamil NorwidPraca

1

Praca«Pracować musisz», głos ogromny woła,

Nie z potem dłoni twej lub twego grzbietu,

(Bo prac początek, doprawdy, jest nie tu)

«Pracować musisz z potem twego czoła!»

5

— Bądź sobie, jak tam chcesz, realnym człekiem,

Nic nie poradzisz! twoje każde dzieło,

Choćby się z cudów Herkulejskich wszczęło,

Niedopełnionym będzie i kalekiem;

Pokąd pojęcie pracy, korzeń jeden,

10

Nie trwa, dopóty wszystkie tracą zgoła,

Głos brzmi w twej piersi: «postradałem Eden!»

Głos brzmi nad tobą: «pracuj z potem czoła».

Ekonomistów zbierz wszystkich i nagle

Spytaj ich, co jest pracy abecadłem?

15

KatastrofaZacząć mam z czego? gdy na skałę wpadłem

Lub wiatr mię zdradził, zerwawszy pierw żagle,

Od czegóż zacząć? czy od dłoni potu?

Od ramion potu? … gdy brak i narzędzi!…

Gdy otchłań wkoło, a ty — na krawędzi…

20

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zacznij… by w głowie nie było zawrotu,

Więc głos ogromny znów jak pierwej woła:

«Pracować musisz z potem twego Czoła

II

PracaNajprostszy cieśla, co robi toporem,

25

Choćby on nie wiem jak był pracowity,

Chociażby cieśli tyryjskich[1] był wzorem,

SiłaJeżeli w duszy smutek ma ukryty,

Lub trumnę robi, gdy dławi go żałość,

Łzy własne widząc w żelaza połysku,

30

Wyrobić musi pierw umysłu stałość,

Bez której nie ma siły — — nawet zysku!

Pieniądz, Maszyna, HistoriaWięc prac początek, prac pierwsza litera

Nie to, co wasza dziś realna szkoła

Uczy — zarówno płytka jak nieszczera,

35

„Pracować musisz zawsze z potem Czoła”.

— Spustoszonemu mów ty narodowi,

Niech się zbogaci jak można najprędzej,

A mając posag, resztę postanowi,

Do-rychtowawszy do onych pieniędzy:

40

Naucz, by jednym krokiem się przerzucał

Z historii-jatek krwawych do warsztatów,

Nauczysz, by się tak śmiał jak zasmucał,

Wybawisz naród… lecz automatów!

— Będą tam zamiast rozwinięcia rzeczy,

45

Takie, owakie fazy gorączkowe —

Po tej, co twierdzi, ta druga, co przeczy:

Obiedwie warte tyle, ile nowe!

I wszystkie razem w tym tylko zdradliwe,

Że każdej naprzód zmierzona jest trwałość,

50

I wszystkie zawsze w końcu nieszczęśliwe:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Nie! — pracą pierwszą jest: umysłu-stałość!

III

Upadek, Duma, DzikiWidziałem Indian dzikich w Ameryce

I wiem, w ojczyźnie własnej wyszli na co,

55

Gdy pogardzili rzemiosłem i pracą,

Na łowy jeżdżąc lub malując lice —

Językiem mówiąc pokoleń nieżywych,

Mową, co w własnej się spętała dumie,

Podstępnie milcząc o prawach drażliwych,

60

Dlatego, że ich wyrażać nie umie,

Wiem, czemu język stracili i czemu

Rzucają włócznie do chmur ci nikczemni,

Ci heroiczni a służący złemu,

Życiem obmierźli, uśmiechem przyjemni —

65

Widziałem mężów z piórami na głowie,

Niosących tarcze ze skóry żubrowej,

I wiem, że po nich nie spalą się wdowy,

Że marnie zginą ci wielko-ludowie —

Zupełni pychą, energią i ciałem…

70

— Lecz nie tu koniec tego, co widziałem!

IV

Pieniądz, BogactwoJest tam i plemię, co inaczej żyło:

Porozkiełznanych[2] puścizną warsztatów,

Które się więcej niż kto wzbogaciło,

Najrealniejszych pełne demokratów —

75

Ideałowi niepodległe w niczem —

Wolne jak pieniądz, co się toczy krągło;

I wiem, że smaga je tatarskim biczem

Los ów, darzący pierwej ciszą ciągłą…

— Wiem, że już milion blisko w pień wycięto

80

Tych zbogaconych i tych zapłaconych,

Doganiających się ofiarą świętą,

A kapitałów żądzą wyścignionych:

Ci — z Indian śmieją się… Historia, Pracalecz ci i owi

Na pastwę idą historii-orłowi,

85

Co, nad ludzkością przelatując, woła:

Pracować będziesz z potem twego Czoła!

Przypisy

[1]

cieśla tyryjski — Tyr był staroż. miastem i portem fenickim; Fenicjanie stanowili potęgę w zakresie żeglugi i handlu dzięki swemu budownictwu okrętowemu, a więc niejako dzięki kunsztowi swych cieśli. [przypis edytorski]

[2]

porozkiełznany — porozwiązywany. [przypis edytorski]

Zamknij
Proszę czekać…