Spis treści

    1. Bóg: 1
    2. Kobieta: 1
    3. Konflikt: 1
    4. Małżeństwo: 1
    5. Mąż: 1
    6. Mężczyzna: 1
    7. Nuda: 1
    8. Obyczaje: 1
    9. Pozycja społeczna: 1
    10. Przysięga: 1 2
    11. Robak: 1
    12. Rozstanie: 1
    13. Sumienie: 1
    14. Ślub: 1
    15. Zdrada: 1
    16. Żona: 1

    Wprowadzono uwspółcześnienia: niechcą -> nie chcą, niechce -> nie chce, niechciał -> nie chciał, niedba -> nie dba, nieznam -> nie znam, niewiem -> nie wiem, nieuważając -> nie uważając, nieopuszczę -> nie opuszczę, niewyprawi -> nie wyprawi; po między -> pomiędzy, nato -> na to, do kąd -> dokąd; zemną -> ze mną; mnieby -> mnie by, prędzejbym -> prędzej bym; axamit -> aksamit. Zmodernizowano interpunkcję. Poprawiono błąd źródła: Ewaugelij -> Ewangelij.

    Elżbieta DrużbackaWiersze światoweSkargi kilku Dam w spólnej kompanji będących, dla jakich racyi z Mężami swojemi żyć nie chcą

    1

    W pewnym ogrodzie pomiędzy szpalery

    W czas ranny chodząc szeptałam pacierze,

    Słucham ciekawie, że jakieś afery

    Sekretne mają Damy przy kwaterze,

    5

    Siedząc na darniu[1] w figurę kanapy[2],

    Co raz z tabakier zażywają rapy.

    Nadstawiam ucha przez grabiny gęste,

    Liście[3] mnie swoim zasłoniło cieniem;

    Widzę łzy z oczu, a wzdychania częste,

    10

    Uważam i mam litość nad stworzeniem

    Płci mojej, ledwie wraz z nimi nie kwilę,

    Nie wiedząc, że to płaczą krokodyle.

    Żona, Mąż, Małżeństwo, Konflikt, Nuda, Kobieta, Mężczyzna, Pozycja społeczna, ObyczajePierwsza zaczyna żal do męża prawić,

    Że jak smok siedzi na łańcuchu w domu,

    15

    Nic nie dba, bym się czem miała zabawić,

    Sługi nie pytaj, zagrać nie masz komu,

    Ani takiego, żeby mnie zrozumiał

    W mądrych dyskursach rezonować[4] umiał.

    Jakże tu mięszkać[5] z takim domatorem,

    20

    Co tylko wołom karmnym krzyżów maca,

    Zboże na targi wyprawuje worem,

    Prostych to osób z taką zrzędą praca;

    Kawy w mym domu nie znajdzie trzech ziarnek,

    Piwa mi z serem zagrzać każe garnek.

    25

    Druga głos bierze: ach! miła sąsiadko

    Więcej ja cierpię z moim skąpcem męki,

    Kaszki na wieczór nagotuje rzadko,

    Kluczy z zapasa nie da mi do ręki;

    Muszek, wstąg, szpilek z marsem[6] kiedy kupi,

    30

    Jak z nim żyć, kiedy i skąpy, i głupi.

    Od trzeciej skarga zachodzi osoby

    Mówiąc: fraszka to, godna śmiechu sprawa;

    Mnie by zapłakać gdy nie znam co roby[7],

    Sejmów nie widzę, nie wiem gdzie Warszawa,

    35

    Choćby mi boków naszturkano w ciżbie

    Bylem z raz była w Senatorskiej[8] izbie.

    Nie wiem co jest bal, assamble[9], reduty[10],

    Mój mnie jegomość osadził przy kurach:

    Paź do ogona ma łatane buty,

    40

    O blondynowych[11] nie chce garniturach

    Wiedzieć, żebym je mieć mogła na modę;

    Otoż z tych racyi z gapiem się rozwiodę.

    Czwarta z westchnieniem rzecze: ja się cieszę

    Żem nie ja tylko sama nieszczęśliwa;

    45

    Mój Borys nie chciał sprawić mi bekieszę[12],

    Takiej jak teraz modny wiek zażywa,

    Aksamit ponso podszyty marmurkiem

    Po szwach z masyfu bramowano sznurkiem.

    Sukna mi kupił miasto[13] aksamitu,

    50

    Szlamy wytarte z lamusu sprowadził,

    Na to u żyda[14] zaciągnął kredytu,

    Mnie przy gałganach z kuśnierzem zasadził;

    Zważcież, jeżeli nie mam się czem smucić,

    Z tak słusznych przyczyn prostaka porzucić.

    55

    Ostatnia mówi: jam się w wachlarzyku

    Pięknym kochała, gdzie miniatura

    Postać Kupida niby w ołtarzyku

    Wstawiła, co mu dać mogła natura,

    Wszystko wyraźne, w tak subtelnej sztuce

    60

    Było, a resztę dla żalu ukrócę.

    Mój Satyr wziąwszy wachlarz w grube ręce,

    Jak jął wachlować niby kowal miechem,

    Nie uważając na członki chłopięce,

    Rozumiał, że to z pachołkiem Wojciechem,

    65

    Za pasy chodzi, złamał kość słoniową;

    Rura za rurę osądził wołową.

    Ja pełna będąc cholery[15] i żalu,

    Odjeżdżam z domu porzuciwszy dzieci,

    Na pożegnaniu powiem mu: brutalu,

    70

    Już z tobą żyję rok dziesiąty trzeci,

    Dłużej nie myślę, intencyi nie kryję,

    Wiedz, w jakiej cenie są galanterye.

    Dłużej nie mogąc słuchać rzeczy podłych,

    Zatulam uszy, a zaciskam zęby,

    75

    Uchodzę od tych piąciu[16] Dam rozwiodłych,

    Aby mi słowo nie wypadło z gęby,

    Powiedzieć prawdę, że nie masz racyi

    Ni do rozwodu, ni separacyi.

    Milczałam dotąd, chcąc sekret zachować

    80

    Dla wstydu, żem też i ja białogłowa;

    Odtąd zaczynam mężatki rachować,

    Zamiast pięć panien głupich, co je zowią

    W Ewangelij, że w lampach nie miały

    Oleju, od drzwi precz odejść musiały.

    85

    Ślub, Przysięga, Bóg, RozstaniePrędzej bym pannom niewiadomym rzeczy

    Błąd darowała niżeli zamężnym,

    Które gdy stuła ślubem ubezpieczy,

    I stan ich węzłem zadziergnie[17] potężnym,

    Pomocą Boga wraz świętych wezwaniem

    90

    Wolą utwierdzi, iść za swoim zdaniem.

    Jest to żart z Bogiem, z Świętymi igraszka,

    Ołtarz podobno u nich Gdańskim Biurem[18];

    Przysięgać jawnie, bagatela, fraszka,

    Ufając, że się pięknych pereł sznurem

    95

    W zastaw złożonym, wyplątają[19] z węzła:

    Ciałoć[20] swobodne, lecz dusza uwięzła.

    Sumienie, Robak, Przysięga, ZdradaWiem, że niejednej w sumieniu zawierci

    Robak, choć go chce umorzyć sposoby:

    Nie opuszczę cię aż do samej śmierci;

    100

    Opuszcza snadno[21] dla podłej osoby:

    Przymierze z Stwórcą dla stworzenia łamie,

    Idź precz Antoni, żyj ze mną Adamie.

    Jeźli[22] dla racyi wyżej wyrażonych

    Kochane panie szukacie rozwodu,

    105

    Nie miejcie za złe, że was rozpuszczonych

    W swywoli sądzę; Polskiemu[23] narodu[24]

    Krzywdę czynicie, z siebie śmiechy, żarty;

    Honor wasz płacze, że goły, wytarty.

    Czy słuszna? żeby Rzym, Nuncyaturę[25],

    110

    Konsystorz[26] kłócić niegodziwą sprawą:

    Bóg dobry, iże piorunową chmurę

    Nie ześle, w piekło nie wyprawi nawą[27].

    Przyjdzie kres, kiedy z życiem was rozwiedzie,

    Będzie wiedziała każda, dokąd jedzie.

    115

    Żałują wielu, żałuję też i ja

    Pasterzów naszych zacnych i pobożnych

    Że się o uszy niewinne obija

    Echo zgorszenia w materyach różnych.

    Radziemy zażyć sztuki Ulissesa

    120

    Być głuchym, mijać Syren interesa[28].

    Przypisy

    [1]

    na darniu — dziś: na darni. [przypis edytorski]

    [2]

    w figurę kanapy — w kształcie kanapy. [przypis edytorski]

    [3]

    liście mnie (…) zasłoniło — tu: listowie. [przypis edytorski]

    [4]

    rezonować — wypowiadać się elokwentnie, rozprawiać śmiało, krytycznie przedstawiać swoje zdanie; moralizować, mądrzyć się. [przypis edytorski]

    [5]

    mięszkać (daw.) — dziś popr.: mieszkać. [przypis edytorski]

    [6]

    z marsem — ze srogą miną. [przypis edytorski]

    [7]

    rob — robron; szeroka suknia balowa popularna w XVIII w. [przypis edytorski]

    [8]

    Senatorskiej izbie — dziś popr. małą literą: senatorskiej. [przypis edytorski]

    [9]

    assamble (z fr.) — spotkania towarzyskie. [przypis edytorski]

    [10]

    reduta (daw.) — zabawa towarzyska, łącząca bal (często maskowy) oraz grę w karty dla panów i plotki oraz swatanie par dla pań. [przypis edytorski]

    [11]

    blondynowy — wykonany z blondyny, tj. koronki klockowej z surowego jedwabiu. [przypis edytorski]

    [12]

    bekiesza — rodzaj długiego płaszcza podszytego futrem, szamerowanego i zapinanego na pętlice z ozdobnego sznura. [przypis edytorski]

    [13]

    miasto (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]

    [14]

    żyd — wyznawca judaizmu. [przypis edytorski]

    [15]

    cholera — tu: gniew, wściekłość. [przypis edytorski]

    [16]

    piąciu (daw.) — dziś popr. D.lm: pięciu. [przypis edytorski]

    [17]

    zadziergnąć — dziś popr.: zadzierzgnąć. [przypis edytorski]

    [18]

    gdańskie biuro — biuro handlowe, kupieckie; Gdańsk był głównym ośrodkiem handlu zbożem i in. surowcami eksportowanymi z Rzeczypospolitej, siedzibą kupców pośredniczących w tym handlu. [przypis edytorski]

    [19]

    wyplątają — dziś popr.: wyplączą. [przypis edytorski]

    [20]

    ciałoć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

    [21]

    snadno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

    [22]

    jeźli — dziś: jeśli. [przypis edytorski]

    [23]

    Polskiemu — dziś popr. małą literą: polskiemu. [przypis edytorski]

    [24]

    narodu — dziś popr. C.lp: narodowi. [przypis edytorski]

    [25]

    nuncjatura — przedstawicielstwo dyplomatyczne Watykanu. [przypis edytorski]

    [26]

    konsystorz (łac. consistorium: zgromadzenie) — daw. w kościele katolickim zgromadzenie doradców biskupa (kurii biskupiej) zbierające się pod przewodnictwem biskupa dla rozstrzygania spraw administracyjno-sądowniczych. [przypis edytorski]

    [27]

    nawa (daw., z łac.) — statek, okręt; por. nawigacja. [przypis edytorski]

    [28]

    interesa — dziś popr. M.lm: interesy. [przypis edytorski]

    Zamknij
    Proszę czekać…