1. Alkohol: 1 2 3 4 5 6
  2. Bieda: 1
  3. Bijatyka: 1 2
  4. Chciwość: 1
  5. Chrystus: 1
  6. Cnota: 1 2 3
  7. Głupota: 1 2
  8. Gniew: 1 2 3 4 5 6 7
  9. Ironia: 1
  10. Jabłko: 1
  11. Kara: 1
  12. Kłamstwo: 1
  13. Kłótnia: 1
  14. Kondycja ludzka: 1
  15. Konflikt: 1
  16. Król: 1
  17. Ksiądz: 1 2
  18. Książka: 1 2 3 4 5 6 7 8
  19. Lenistwo: 1 2
  20. Matka: 1
  21. Mądrość: 1 2 3
  22. Miłość: 1 2
  23. Nauka: 1
  24. Nuda: 1
  25. Pamięć: 1
  26. Piękno: 1
  27. Poeta: 1 2 3
  28. Poezja: 1 2
  29. Pokora: 1 2
  30. Prawda: 1 2 3
  31. Prawnik: 1 2 3 4
  32. Prawo: 1 2 3 4
  33. Przebranie: 1
  34. Przyroda nieożywiona: 1 2
  35. Ptak: 1
  36. Religia: 1
  37. Sen: 1
  38. Siła: 1
  39. Spotkanie: 1 2 3
  40. Starość: 1 2
  41. Strach: 1 2 3
  42. Strój: 1
  43. Syn: 1
  44. Sztuka: 1 2 3 4
  45. Śmiech: 1 2 3
  46. Śmierć: 1
  47. Światło: 1
  48. Świętoszek: 1 2
  49. Świt: 1
  50. Tłum: 1
  51. Urzędnik: 1
  52. Wiara: 1
  53. Zbrodnia: 1
  54. Zemsta: 1 2 3 4 5 6 7
  55. Zło: 1
  56. Złodziej: 1

Ignacy KrasickiAntymonachomachia[1]

Pieśń I

I

1

Często pozory łudzą słabe oczy,

Zwłaszcza, gdy staną na widok gromadnie;

SztukaCzęsto i malarz, w dziele zbyt ochoczy[2],

Zmyli się, obraz chcąc wydać[3] dokładnie;

5

I w kunszcie[4] nieraz rzemieślnik wykroczy,

Kiedy się w złoto szych[5] podły zakradnie;

Nie traci przeto[6] kruszec swej korzyści,

Szych pełznie[7] w ogniu, a złoto się czyści.

II

Kłótnia, KonfliktJędzo niezgody[8]! Twoje to są sztuki:

10

Ty, co się w dziełach zjadliwych objawiasz,

Mieszasz się w kunszta, mieszasz i w nauki,

Słodycze żółcią mieszasz i zaprawiasz,

Wkładasz obmierzłe[9] jarzmo[10] twej przynuki[11],

A gdy się tylko niesnaski[12] zabawiasz,

15

Nie dość dla ciebie państw, narodów klęski,

W cienie zakonne rzucasz grot zwycięski.

III

Twój to kunszt zdradny, żeś zacisze święte

Nowym podejściem mieszać[13] zamyślała.

Jużeś poczęła[14] dzieło przedsięwzięte,

20

Jużeś na poły[15] z twych sztuk korzystała —

Niebo, sług swoich niewinnością tknięte,

Nie dopuściło, byś tryumfowała.

Opowiem, jakeś padła z piekłów[16] łona,

Opowiem, jakeś była zwyciężona.

IV

25

Nie podła gnuśność[17] rządziła klasztorem,

Gdzie się te sceny wydały[18] tragiczne.

Klasztor był cnoty zawołanym[19] wzorem,

Klasztor, obfity w dzieła heroiczne,

Klasztor, od wieków wsławiony wyborem,

30

Budował[20] wszystkie miejsca okoliczne.

Dzielny przykładzie! Ach, któż cię wychwali!

Tyś tarczą twoich, co ciebie dawali.

V

Miłość, PokoraŚwięte więzienia[21] miłość cnoty wzniosła,

Niewinność twierdzą otoczyła wieczną,

35

Żarliwość z świeckiej marności uniosła,

Pokora skryciem[22] czyniła bezpieczną,

Przykładność dzielna w ich cieniu urosła,

Wiara obronę znalazła waleczną.

Ukryte światło stanęło na korcu[23]

40

W nauczycielu świętym cudotworcu[24].

VI

W takim schronieniu lepszy, niż wiek złoty[25],

Trawiły[26] prawe[27] dla Boga ofiary

W straży ubóstwa, posłuszeństwa, cnoty[28],

W zaszczycie pewnej nadziei i wiary,

45

W czułych zapędach żarliwej ochoty,

A niebieskimi obdarzona dary[29]

MiłośćMiłość, rękojmia[30] cnoty i załoga[31],

Słodziła prace dla bliźnich i Boga.

VII

Te Jędza przerwać zabawy[32] gdy chciała,

50

Zbliża się, kędy[33] w głębokim ukryciu

Księga zakonnej wojny[34] zostawała,

Płód żartobliwy… Chcąc ją mieć w użyciu,

Tyle przewrotnych kunsztów używała,

Że wpadł w jej ręce — a, w klasztornym życiu

55

Chcąc wzniecić pożar, raduje się zjadła[35],

Że dzieło przyszłej niezgody wykradła.

VIII

JabłkoWzbiła się wgórę a, jak jabłko owe[36],

Co poróżniło i ludzie, i bogi[37],

Niesie płód żartów; gmachy klasztorowe[38]

60

Skoro zoczyła[39], wydała krzyk srogi,

Cieszy się, widząc klęsk przyszłą osnowę[40].

Forty[41] warownej już przebyła progi

A myśląc, wściekła, o przyszłym pożarze,

Przebiega szybkim krokiem kurytarze[42].

IX

65

Staje przed drzwiami mieszkania doktora[43],

Pewna, że starzec rozkosznie spoczywa;

Omyliła się: Religianajpierwszy z klasztora[44]

Do służby Bożej[45] śpieszy i przybywa.

W chórze północna trzymała go pora,

70

W chórze wraz z bracią[46] chwały Boże śpiewa.

PrawoWielka rzecz — z zasług być od prawa wolnym.

Większa — z zasługą być prawu powolnym[47]!

X

BiedaWeszła — a widząc i sprzęty[48], i łoże,

Jęknęła z złości, czując baśnie płonne[49]:

75

Zamiast kotary wytarte rogoże[50],

Wszędzie ubóstwo zastała zakonne.

Ksiąg mnóstwo, których zrachować[51] nie może,

Ledwo objęły[52] pokoje przestronne;

Sprzęt godny mędrca, godny zakonnika,

80

Jadem ją nowym żarzy i przenika.

XI

Rzuciła pismo — a, zawywszy wściekła,

Powróciła się do swego łożyska;

Z nią zazdrość zjadła[53] i zemsta przewlekła,

Fanatyzm, straszny z daleka i z bliska.

85

Wpadły, skąd wyszły, jędze w otchłań piekła,

Wpadły w zwyczajne sobie[54] stanowiska;

Tam z źródła jady na nowo czerpały,

Aby tym dzielniej[55] truły, zarażały.

XII

Wrócił się doktor, a gdy pismo czyta,

90

Śmiech, ZemstaRozśmiał się[56]: taka zemsta wielkiej duszy.

Trwoga występnym tylko przyzwoita[57],

Kto się złym czuje, tego zarzut wzruszy[58];

Cienia się swego boi hipokryta,

Gdy go wewnętrzne przeświadczenie głuszy[59];

95

CnotaUbezpieczona w niewinności swojej,

Prawdziwa cnota krytyk się nie boi.

XIII

Przyroda nieożywionaTak brzeżna[60] skała, gdy niebo się chmurzy,

I groźne coraz zbliżają obłoki[61],

Wzrusza się morze, grzmi chmura wśrzód burzy,

100

A choć uderza bałwan[62] w brzeg wysoki,

Chociaż się w fluktach[63] zapienionych nurzy[64],

Chociaż szturm srogi rwie twarde opoki,

Trwa niewzruszona: pełzną wiatry chyże[65],

A bałwan hardy[66] piasek pod nią liże.

XIV

105

GniewWchodzi Honorat, a pismo podane

Z rąk od doktora kiedy czytać bierze,

Na pierwszą strofę[67] znać[68] po nim odmianę:

Miesza się, płoni[69], blednieje[70] w cholerze[71],

Karty nie skończył, już rzuca o ścianę.

110

Chce drzeć, lecz doktor hamuje[72] w tej mierze.

Sroży[73] się starzec, dziki i surowy,

Tymi na koniec obwieszcza gniew słowy:

XV

„Tać to nam korzyść za tyle podjętych

Prac, trudów! Takie wdzięczności zadatki[74]!

115

Targa się[75] śmiałość na mądrych i świętych,

Wyszydza zjadła i ojce[76] i matki,

A, niekontenta[77] z bluźnierstw przedsięwziętych,

Hańbi różaniec. Jeżeli ostatki[78]

W nas jeszcze cnoty żarliwej zostały,

120

Niechaj jej dozna bluźnierca zuchwały!

XVI

Gniew„Heretyk sprośny[79], Turczyn[80], jansenista[81],

Ateusz[82], piekła zarażony jadem,

Oszczerca, z cudzych defektów[83] korzysta,

Godzien największej być kary przykładem;

125

Niechaj go hańba ogarnie wieczysta

I wszystkich, którzy tym będą iść śladem!

Niech go…” Dech ustał ojcu żarliwemu;

Wtem tak się doktor odezwał ku niemu[84]:

XVII

„Złorzeczyć, nie wiem, jeżeli[85] przystoi

130

Tym, którzy tylko winni błogosławić[86];

Jad bardziej ranę rozjątrza, niż goi —

Na cóż się próżnym[87] narzekaniem bawić?

ZemstaNie z zemsty pozna Bóg, którzy są swoi:

Jeśli należy[88], Jemu ją zostawić,

135

A choć nas boleść najsrożej dotyka,

Cierpieć, a milczeć — podział[89] zakonnika.

XVIII

Chrystus„Ten, który swoim naśladowcom wiernym

Za złe stokrotnie dobrem kazał płacić[90],

Potrafi ulżyć troskom, choć niezmiernym,

140

Potrafi oddać, co możem utracić.

Zyskiem się zemsty nie zmożem[91] mizernym,

Cierpliwość lepiej nas zdoła zbogacić[92].

Darujmy!” Uciekł Honorat i mruczał,

A doktor westchnął, który go nauczał.

XIX

145

Kara, MądrośćMógł był ukarać, ile przełożony[93],

Ale, że starszy, nie spieszył się z karą.

Starzec był laty i pracą zwątlony[94],

A, zwykłą wieku swemu tchnąc[95] przywarą,

Wiara, ŚwiętoszekNadto[96] był w zdaniu swoim uprzedzony,

150

Gdy kładł zakonność w równej szali z wiarą[97].

Choć zdrożność[98] widział, ale, że przy cnocie,

Przebaczył doktor żarliwej prostocie.

Pieśń II

XX

Gniew, ZemstaJak chmura, co grom po polach roznosi,

Obiegł Honorat wszystkie kurytarze[99],

155

Wszędzie wiadomość nieszczęśliwą głosi,

Wszędzie o wszczętym[100] znać daje pożarze.

O zemstę wszystkich nalega i prosi,

Niechaj to dzieło i autora skarze.

„Kupcie się[101] — woła — ku wspólnej odsieczy!

160

Kupcie się, bronić pospolitej rzeczy[102]!”

XXI

Na taki odgłos, jak piorunem tknięte,

Tłumy się braci ze wszystkich stron spieszą,

Rzucają prace i zabawy[103] święte,

A, coraz większą gromadząc się rzeszą,

165

Tam idą, kędy[104] żale rozpoczęte

Wynurzał[105] starzec: wzmagają[106] i cieszą.

Próżne[107] starania! Honorat się trwoży,

Im bardziej miękczą, tym zjadlej[108] się sroży[109].

XXII

Tak łań[110] po puszczach dzikich obłąkana[111]

170

Z płodem[112], którego pilnie dotąd strzegła,

Nagłym łoskotem[113] myśliwców zmieszana[114],

Z miejsc się porywa, na których obiegła;

ŚmierćPróżno[115] ucieka, wkoło opasana[116],

Unosząc życie, choć płodu odbiegła[117],

175

Chociaż rąk uszła i buja po lesie,

Tkwi grot śmiertelny, który z sobą niesie.

XXIII

Wrzask, krzyk, hałasy: i prośbą, i wsporem[118]

Nie da się starzec ubłagać rozjadły[119],

Niezbytym[120] punktu ujęty honorem.

180

Gdzież się zdrożności[121] nasze nie zakradły?

KsiążkaPędzi, księgarni drzwi zastał otworem,

Tam wpadł, strwożeni bracia tam z nim wpadli.

Jednym zamachem starzec nieużyty

Wywrócił cztery ksiąg pełne pulpity.

XXIV

185

O ty, wszech rzeczy płodnej rodzicielki[122]

Dzielny tłumaczu, i w lewą i w prawą,

Którego wielbić musi człowiek wszelki,

Ty, coś jest świata nauką, zabawą,

Perło pisarzów[123], o Albercie Wielki[124],

190

Coś tajemnice objawiał tak żwawo,

Uczczenia godny, nieuszanowany, —

Spadłeś pod szafę z twoimi kompany[125]!

XXV

Gniew, KsiążkaWielki Tostacie[126]! Ty, coś znamienicie

Pisał o wszystkim, o czym pisać można,

195

Nie osiedziałeś się[127] na twym pulpicie,

Złość cię zrzuciła, ale złość pobożna;

Poznał cię starzec, zapłakał obficie,

Twym spadkiem[128] myśl się powiększyła trwożna.

A gdy się coraz wzmaga i rozżarza,

200

Tak z płaczem mówił do bibliotekarza:

XXVI

„Nie tylko ludziom i księgom uwłacza[129]

Bezbożnik, co się uwziął na zakony.

Co winien Tostat, że mu nie przebacza?

Co winien Alfons[130], ów król uwielbiony?

205

Zuchwalec śmiało grzeszy i wykracza,

Kroniki nawet dotknął zaślepiony[131];

Nie godzien czytać piękności dobranych:

„Wojska afektów zarekrutowanych[132]”.

XXVII

Gniew„Wiem, skąd te złości i jady pochodzą.

210

NaukaJuż się świat zepsuł, a płody odrodne

Polorem[133] niby jady swoje słodzą,

Nazwiska nawet uczonych niegodne.

Ich to koncepty[134] — prawdzie nie zagrodzą,

Znajdziem my na nich sposoby dowodne[135].

215

Umilkną zdrajcy, damy się we znaki,

Spełznie z konceptem pisarz lada jaki[136]!

XXVIII

Książka„Bogdaj [137]to dawni w księgach nie szperali!

Było też lepiej, każdy cicho siedział.

I cóż nowego teraz wybadali?

220

Bogdajby lepiej o nich świat nie wiedział!

Nie tak to nasi ojcowie [138]działali,

A, jeśli który co pisał, powiedział,

Nie dął się[139] z swojej mądrości mniemanej[140],

A nie zaczepiał[141] książki drukowanej”.

XXIX

225

Książka„Niejeden głupi był wydrukowany, —

Biblijotekarz[142] rzekł do Honorata —

Druk nie jest piętnem[143] chwały lub nagany,

Mądrość, GłupotaDawniejszych, świeższych czasów alternata[144]

Głupstwo i rozum stawia naprzemiany[145],

230

Jednym je węzłem wiąże i przeplata;

Z powszechnej wady my się nie odkupim[146],

Można i u nas być mądrym i głupim.

XXX

Śmiech, Kłamstwo„Że się z prostoty śmiał pisarz swywolny[147],

I my się śmiejmy, zagadniem i snadnie[148]:

235

Pozna po śmiechu, w wyrazach zbyt wolny[149],

Że fałsz napisał, odwoła dokładnie.

Będziem się dąsać? Nie będzie powolny[150],

Gorszy jad może w pióro mu się wkradnie.

A kto wie wreszcie, czyli[151] nie chciał użyć

240

Tego sposobu, aby się przysłużyć?”

XXXI

„Piękna przysługa! Paszkwilem[152], potwarzą[153]?”

„Posłuchaj tylko, ojcze Honoracie:

PoetaRóżne się myśli wierszopisom marzą,

Jeszcze ich trybu[154] zupełnie nie znacie.

245

Bywa częstokroć, gdy się zbyt rozżarzą[155],

Że mniej pamiętni[156] o sławy utracie,

Zbyt lekko[157] cudzą dotkliwość[158] tłumaczą”.

„Zły to śmiech, ojcze, gdy na niego płaczą!”

XXXII

„Targa się paszkwil na niewinność trwożną,

250

Zaraża jadem, na złe zbyt ochoczy;

SztukaSatyra, cierpieć nie mogąc rzecz zdrożną[159],

Karze bez względu[160], wyrzuca na oczy;

Krytyk żarliwość ma, ale ostrożną,

Śmiechem poprawia, jadem nie uwłoczy[161],

255

A kunsztu[162] jego te prawe[163] sposoby:

Występek karać, oszczędzać osoby.

XXXIII

„Ale mnie wytknął[164]!” — „Przypadkiem się stało”.

„Jakto przypadkiem? Szydzić moje lata[165]!”

„W myśli to jego może nie postało[166],

260

Osławiać[167], szydzić z ojca Honorata.

Co tam wyraził, u nas się nie działo,

Jakaż stąd sławy[168] być może utrata?

Nigdy się, ojcze, taki nie frasuje[169],

Który zarzutu przyczyny nie czuje.

XXXIV

265

,Ironia,Hazard[170] nadarzył twe imię w pisaniu,

Ale opisał nie tym[171], czym cię znają.

Alboż[172] upartym jesteś w twoim zdaniu?

Alboż cię o złość bracia posądzają?

Alboż nie trawisz[173] dni, nocy, w czytaniu?

270

Alboż cię flaszki przyjacielem mają?

Dobrzyście, mądrzy, na książkach się znacie —

To nie o tobie, ojcze Honoracie”.

XXXV

„Piękne to słowa, ale nic nie znaczą! —

Krzyknął Honorat — Śmiał się z nas do woli[174]!

275

Są uprzedzeni, co dobrze tłumaczą

To, co jest skutkiem nieprawej[175] swawoli.

Niech mi mędrkowie dzisiejsi wybaczą,

Jak to nie sarknąć[176], kiedy kogo boli!

Pożal się, Boże, widzę, naszej pracy!

280

I wasze[177] zmodniał[178], ojcze Bonifacy”.

Pieśń III

XXXVI

SenBogdaj[179] to zasnąć! Byle sen był smaczny,

Mniejsza, na miękkim łożu, czy na ławie.

Bogdaj to zasnąć! Chociaż sen dziwaczny,

Słodsze te baśnie, niż troski na jawie.

285

Niechaj mnie łudzi[180], niech będzie opaczny[181],

Stawia częstokroć w szczęśliwej postawie.

Płyną w śnie miłym rozkoszne momenty,

Nie śpią królowie, spał ojciec Gaudenty.

XXXVII

Myśli swobodna! Twoje to są dzieła,

290

Ty pracę wieńczysz rozkosznym uśpieniem,

A co zbyt skrzętnym[182] staraniem ujęła[183],

Najpożądańszym wracasz zasileniem[184].

LenistwoGnuśność[185], co twardym letargiem zasnęła,

Nie zna snów smacznych, mży[186] za przebudzeniem.

295

Usnął Gaudenty w spokojnej zaciszy[187],

Powszechnej trwogi nie czuje, nie słyszy.

XXXVIII

Postrzegła Jędza[188], co się wrzawą cieszy,

Że na ustroniu rozkosznie spoczywa

Jeden Gaudenty z tak gromadnej rzeszy,

300

Jadem się nowym sroży[189] zapalczywa:

Do jego celi szybkim krokiem śpieszy,

Nową się zdradna postacią okrywa

I, żeby wsparcia dzielniejszego[190] dostać,

Bierze na siebie żarliwości postać.

XXXIX

305

Przebranie, ŚwiętoszekŚwiętym pozorem[191] tai[192] myśli zjadłe,

Pokornym słodzi jad swój ułożeniem:

Spuszczone na dół, zmrużone, zapadłe,

Pałają[193] oczy jaskrawym płomieniem,

Usta zsiniałe i lica wybladłe,

310

Głos drżący, coraz[194] przerwany westchnieniem.

W taką się postać Jędza przemieniła,

Do Gaudentego kiedy przystąpiła.

XL

Lenistwo„Śpisz — rzecze — wtenczas, kiedy drudzy czują[195],

Zażywasz wczasu[196], kiedy bracia płaczą;

315

Gnuśne[197] umysły nieprawie[198] próżnują,

Zbyt wolnie[199] kiedy powinność tłumaczą.

Matka, SynNie tak się dzieci matce wysługują,

Nie tak jej wdzięczność oddają i znaczą[200].

Jeśli masz serce, porwij się i wzmagaj[201],

320

Jeśliś syn jeszcze, wstań, ratuj, wspomagaj!”

XLI

Gniew, StrachGdyby się była Jędza nie umknęła,

Byłby jej dostał[202] za pierwszym zamachem,

Tak się w Gaudentym złość sroga zajęła[203].

Złość, rozpacz, zjadłość[204], powiększona strachem —

325

Wzmaga się raźno na wspaniałe dzieła;

Jędza tymczasem już buja nad dachem,

Zająwszy żądzę zemsty niewygasłą,

Już strasznej wojny dała srogie hasło.

XLII

StrójJak syn Alkmeny[205], gdy na wielkie sprawy,

330

Bitwy z olbrzymy i smoki[206] wychodził,

Pałając chęcią wiekopomnej sławy,

Nadzieją bitwy żądze zjadłe chłodził,

Zdobycz nemejską[207], zysk sławnej wyprawy,

Przywdziewał, gdy na nieśmiertelność godził[208]

335

Tak i Gaudenty w tej walnej[209] potrzebie

Porwał za kaptur i wdział[210] go na siebie.

XLIII

Wypadł rozjadły[211], sam nie wie, gdzie leci,

Woła na bitwę, choć bez przeciwnika:

„Do mnie, kto śmiały, do mnie, moje dzieci! —

340

Woła, a coraz żwawiej[212] się pomyka —

Kogo trwożliwość podląca nie szpeci,

Kogo zaszczyca imię zakonnika,

Bijatyka, PrawoKupcie się[213] ze mną, nacierajcie żwawo:

Tak się najlepiej utrzymuje prawo!”

XLIV

345

ŚwitNoc była jeszcze, a słabe promienie

Najpierwsze zorza[214] puszczać zaczynały.

Słyszą krzyk bracia i nagłe wzruszenie[215],

Słyszą, jak echo gmachy powtarzały;

Nowy strach nastał, nowe zatrwożenie.

350

Stanął z swoimi Honorat struchlały[216],

A gdy się ku nim Gaudenty przybliża,

Uciekła rzesza trwożliwa i chyża[217].

XLV

Został Honorat, laty[218] ociężały,

Strach nogi zemdlił[219], przeraża i mroczy[220];

355

Postrzegł go z dala bohatyr[221] zuchwały,

Niezwykłym pędem ku niemu przyskoczy.

Strach, StarośćPadł z strachu[222] starzec, na poły[223] zmartwiały,

Już ciosu czeka, nie śmie podnieść oczy[224],

Już się na niego Gaudenty zamierzył —

360

Wtem poznał starca i gniew swój uśmierzył[225].

XLVI

„Tyżeś to, ojcze?” — zdziwiony zawołał.

Starość„Jam jest, — rzekł starzec — co was wszystkich bronię.

Na to los srogi starość moją chował,

Tegom się, nędzny, doczekał przy zgonie,

365

Że lada[226] bajarz będzie nas strofował[227]

I w całym szukał zdrożności[228] zakonie.

Złącz, bracie, pomoc, zwołaj młodzież, starce[229],

Zgińmy z honorem, lub zgnębmy potwarce[230]!

XLVII

„Niechaj nas pozna, co się targać[231] waży,

370

Niech pozna smutnym doświadczeniem swoim,

Niech wie, w jakowej[232] jest nasz honor straży,

Niech wie, jak próżnych[233] dąsań[234] się nie boim!

Niech się i drugi i trzeci odważy —

Choć i największą liczbę uspokoim.

375

GniewGniew, co ma honor zgromadzenia w pieczy[235],

Zgubą przeciwnych[236] rany swoje leczy”.

XLVIII

Książka, Bijatyka„Do argumentów! A książki tu po co?” —

Krzyknął Gaudenty, nowym zdjęty jadem[237]

Niech się mędrkowie nad księgami pocą

380

I pysznią dumnym maksym swoich składem[238]!

Ręka, nie pióro, będzie nam pomocą,

Idźmy powszechnym i ubitym[239] śladem:

Kiedy potrzeba znieść z siebie zelżywość[240],

Gdzie moc lub sztuka[241], tam jest sprawiedliwość.

XLIX

385

Cnota, Zbrodnia„Dawne to bajki o cnocie, nauce,

Świat polerowny[242] te czcze[243] światła zgasił;

Podejściu szczęście przypisał i sztuce,

Zbrodnię szczęśliwą uczcił i okrasił[244],

A niepodległy sumnienia przynuce[245],

390

Zdradnie[246] się srożył[247], zdradnie się i łasił.

SiłaKtóż teraz w cnocie wsparcia będzie szukał?

Ten wielki, mądry, kto zdarł, kto oszukał.

L

„I my tak czyńmy, gdy nas losy muszą[248],

A radzić sobie inaczej nie można!

395

Kiedy moc, podstęp, świata teraz duszą

I wszystko chytrość posiadła ostrożna,

Kiedy szczęśliwi, co się o złe kuszą,

A w niewinności już nadzieja próżna —

Trudno się teraz odwołać [249]na cuda:

400

Bądźmy jak drudzy[250], a wszystko się uda”.

LI

Tak duch zajadłej Jędzy popędliwy

Wskroś umysł, złością zdjęty, opanował.

Struchlał Honorat na takowe dziwy.

Nagłej odmiany kiedy nie pojmował,

405

Nie ścierpiał bluźnierstw, lubo[251] zemsty chciwy,

Przecież, ażeby w złości uhamował[252],

Miękczył[253] zawziętość, zbytek[254] jadu słodził.

Już też dzień jasny po zorzach nadchodził.

Pieśń IV

LII

Zło, ZłodziejRzadko się kradzież nada[255] kradnącemu,

410

Choć ją i pięknym nazwiskiem przywdziejem[256];

Choćby służyła dobru publicznemu,

Nie oczyści się i tym przywilejem;

Mówmy więc szczerze, mówmy po dawnemu:

Ktokolwiek kradnie, ten zawzdy[257] złodziejem.

415

Pięknie, czy szpetnie[258], pomaga, czy szkodzi,

Niech będzie, jak chce, a kraść się nie godzi.

LIII

KsiążkaO „Wojno Mnichów[259]!” — takeś w ręce wpadła,

Takeś się najprzód[260] zjawiła na świecie:

Płochość[261] cię z twoich kryjówek wykradła,

420

Ciekawość fraszki[262] stawiła w zalecie,

Złość cię rozniosła ślepa i zajadła,

A sława, która rada[263] bajki plecie,

Za rzecz szacowną gdy udała baśnie[264],

Prysłaś, jak iskra, co parzy i gaśnie.

LIV

425

Byli, którzy cię słusznie zwali fraszką,

A, poważniejszą zatrudnieni[265] pracą,

Gardząc wspaniale nikczemną igraszką,

Nie czytając cię, rzekli, żeś ladaco[266];

Drudzy, niewzdęci tak poważną maszką[267],

430

Nad zgrają wierszów[268] gdy czasu nie tracą,

Rzekli: „Dźwięk próżny, co pozory kryśli[269],

Nie wart uczonych czytania i myśli[270]”.

LV

PoetaRodzaj poetów, co się z słowy[271] pieści,

Niegodzien u nich względu i szacunku;

435

Mędrzec, ważący istoty[272] i treści,

Mędrzec, mający wyroki w szafunku[273],

W gminnych umysłów tłumie takich mieści[274]

I w najpodlejszym osadza gatunku,

Co, kunsztem[275] słowa układając zręcznie,

440

Łagodnym dźwiękiem omamiają[276] wdzięcznie[277].

LVI

I sprawiedliwe były takich zdania,

Co im o dobro kraju tylko chodzi:

Poezja„Cóż wiersz pomoże do praw układania?

Alboż się zboże po wierszach urodzi?

445

Próżne[278] są, płoche[279], niewarte słuchania,

Więc się ich pisać i czytać nie godzi[280].

Nic nie probują[281], a po cóż je chwalić?

Najlepiej bajkę i bajarza spalić”.

LVII

Spalić do szczętu! Ale, nim go spalą,

450

Wróćmy tymczasem do naszej powieści!

Bajkę, czy prawdę, ci ganią[282], ci chwalą,

Tym jest przyczyną śmiechu, tym boleści,

Jedni się chlubią[283], a drudzy się żalą.

SztukaZgoła[284], zwyczajnym trybem wszystkich wieści,

455

Miało los dzieło, co po rękach chodzi,

Złe, gdy przymawia[285], dobre, gdy dogodzi.

LVIII

Po niejednego zakątach[286] klasztora

Poszło na ogień; w drugich zachowane;

Ci błogosławią, a ci klną autora:

460

Zgoła umysły były rozerwane[287].

Prawnik, UrzędnikPan wicesgerent[288] śle instygatora[289]

I w przyszłych sądach rokuje przegranę[290],

A jejmość różnie: krzykliwa lub cicha,

Gniewa się, miękczy[291], płacze i uśmiécha.

LIX

465

Szczęściem i wielkim dla dzieła autora,

Nigdy Hiacynt w jej domu nie gościł;

Książka, AlkoholNikt tam nie bywał prócz ojca przeora,

Lecz ojciec przeor ustawicznie[292] pościł,

A, jeśli bierał[293] ojca promotora[294],

470

Hiacynt takich wizyt nie zazdrościł:

Pogardzający marnymi igraszki[295],

Pilnował wiernie książek, a nie flaszki.

LX

PięknoPrawda, że piękny, udatny i hoży[296],

Prawda, że patrzeć na niego aż miło.

475

Alboż być pięknym nie ma sługa boży?

Alboż to grzecznym być się nie godziło?

Wdzięczna jest skromność, gdy postać ułoży,

Zda się, iż nowych z nią wdzięków przybyło.

CnotaNiechaj występek wydaje się[297] sprośnie[298],

480

Cnocie wdzięk nowy niechaj coraz rośnie!

LXI

Można ją śmiele z grzecznością skojarzyć[299],

I owszem, taka lepiej przykład wdraża;

Nie jej to przymiot srożyć się[300] i swarzyć[301],

Dzikim spojrzeniem nigdy nie odraża[302],

485

Nie umie próżnie[303] dziwaczyć i marzyć,

Ani się płochym[304] podejrzeniem zraża.

Przykładny mile, dziwacznie niesprzeczny,

Ojciec Hiacynt był święty i grzeczny.

LXII

Ani on wiedział, co drukiem podano[305],

490

Pożyteczniejsze bawiły[306] go dzieła.

Gdy już wieść doszła, co wydrukowano,

Ani go wtenczas ciekawość ujęła;

NudaPrzeczytał wreszcie, co o nim pisano,

Lecz się myśl mściwa w sercu nie zawzięła.

495

Ani się rozśmiał, ani się zasmucił,

Lecz dwakroć[307] ziewnął i pismo porzucił.

LXIII

PtakTak orzeł, górnym wybujały lotem,

Ledwo poglądać na niziny raczy,

A, piorunowym nieprzelękły grzmotem,

500

Kiedy ptaszęta pod sobą obaczy[308],

Skrzydeł wspaniałych straszy je łoskotem

I, gdy w ostatniej postrzeże rozpaczy,

Rzuca plon[309] podły, a lotnymi pióry[310]

Ponad obłoki wzbija się i chmury.

LXIV

505

Nie z orłów rodu był, choć przewielebny,

Ojciec Gerwazy od Zielonych Świątek.

Lubo[311] Hiacynt dał przykład chwalebny

I do działania szacowny początek,

Wzgardził nim ojciec, rady mniej potrzebny[312],

510

Wzgardził, a rzeczy nowy snując wątek,

Brał je do serca — a, gdy zemstę knował[313],

Z rzeszą się braci ukonfederował[314].

LXV

SpotkanieWięc chcąc, by jeszcze większe znaleźć wsparcie,

Wzywał na pomoc inne zgromadzenia.

515

Zastał u forty[315], jakoby na warcie,

Pannę Dorotę, co, chwałę imienia

Strzegąc[316], na zemstę czuwała otwarcie;

Od najpierwszego zaczem pozdrowienia,

Zamiast potocznych dyskursów zabawy,

520

O srogiej burzy wszczął się dyskurs żwawy[317].

LXVI

Tam się dowiedział w zapalczywej[318] mowie,

W srogim wejrzeniu i udatnym geście

O całej rzeczy dokładnie osnowie,

Co powiedano[319] i na wsi i w mieście.

525

Zgoła, co tylko nowiną się zowie[320],

Co usta wywrzeć zdołały niewieście,

Wszystko to było powiedziano różnie,

Żwawo[321], dokładnie, zwięźle i pobożnie.

LXVII

Usłyszał, jako autor złego dzieła

530

Od[322] bezbożników na to namówiony,

Jako go zysków nadzieja ujęła;

I nawet o tym został upewniony,

Jakie bezbożność ukaranie wzięła,

Jak w świętej ziemi nie był pogrzebiony[323],

535

Jak panna Anna na rozstajnej drodze

Widziała w ogniu jęczącego srodze.

LXVIII

Szczęściem kur[324] zapiał. „Niechże sobie pieje.

Krzyknął Gerwazy — a ja nie mam czasu!”

Więc wszedł za fortę[325], wzmagając nadzieje,

540

Wszedł, a wśrzód zgiełku, wrzawy i hałasu,

Gdy słyszy, jako Honorat boleje, —

Ażeby złemu zabieżeć[326] zawczasu,

Aby obwieścić, skąd złego przyczyna,

Wprzód[327] odkaszlnąwszy, tak mówić zaczyna:

LXIX

545

Spotkanie„O bracia! Choć wy bieli, my kafowi[328],

Nic to jedności serdecznej nie szkodzi:

Każdy z nas wdzięczność winien zakonowi,

Bo z tego źródła szczęśliwość pochodzi.

Łączmy się przeciw nieprzyjacielowi,

550

Z małych złączonych rzecz wielka się rodzi”. —

„Prawda — Honorat rzekł — i ja wiem o tym,

To napisano na czerwonym złotym[329]”.

LXX

Więc go zaprasza w izbę zgromadzenia,

Gdzie się żarliwi na odsiecz kupili[330]:

555

Pospolitego tam centrum ruszenia[331],

Tam źródło rady, jak będą walczyli.

Ksiądz, PrawnikNa powszechnego odgłos zaproszenia

Hurmem[332] się zewsząd radni gromadzili;

Szedł, tknięty zemstą i punktu honorem,

560

Pan wicesgerent[333], ksiądz proboszcz z doktorem.

Pieśń V

LXXI

Na wielkie dzieło trzeba się zdobywać.

Fraszka[334] pod Troją i bitwy i rady!

Kogóż na pomoc w tej potrzebie wzywać?

Do Muz się udać, czyli[335] do Pallady[336]?

565

Czy na pegazich skrzydłachpodlatywać

A, dawnych bajek wskrzeszając przykłady,

Kiedy się powieść heroiczna wszczyna[337],

Do snu zachęcać w imię Apollina[338]?

LXXII

Wielkie przykłady do naśladowania

570

I drogę widzę przed sobą nieciasną;

Chluba nie wabi pióra do pisania,

PoezjaZabawę kryślę[339] i cudzą, i własną,

Czytelnikowi nie bronię ziewania —

Chcą spać, czytając, niechajże i zasną

575

Ja, rzecz stosując do miary[340] i wzrostu,

Co wiem, co nie wiem, opowiem po prostu.

LXXIII

SpotkanieZeszły się czapki, birety[341], kaptury,

A, co największa, i głowy nie lada.

Prawnik, ZemstaPan wicesgerent[342] burzliwej natury

580

Plantę[343] zemszczenia najpierwszy układa,

Więc się nadawszy, rzekł: „Złe koniunktury

Mości panowie! Zaczem moja rada:

Jąć się sposobów dobrych. To, co myślę,

Opowiem krótko i jawnie[344] okryślę[345].

LXXIV

585

„Najprzód ten zdrajca, co z nas się naśmiewał,

Niech pozna, żeśmy dobrzy w odpowiedzi!

ZemstaTym grzeszył, że się zemsty nie spodziewał,

Swoją podłością zasłoniony siedzi,

Niewart, żeby się człek zacny nań gniewał;

590

Z tym wszystkim niech go karanie uprzedzi:

Jeśli plebejus, zbić go bez litości,

Jeżeli szlachcic, pozwać jegomości.

LXXV

Prawnik, Prawo„Różne być mogą sprawy, aktoraty[346],

A ja na wszystkich nieźle dopilnuję:

595

Niech no się tylko odezwę zza kraty,

Niech wezmę na cel, tak go odmaluję,

Takie wynajdę nań prejudykaty[347],

Zgoła, co umiem, co mogę, poczuje.

Wprzód za to, że się śmiał z bluźnierstwy[348] ozwać[349],

600

Z Arianismi rejestru[350] go pozwać.

LXXVI

Prawo„Mógłby i crimen status[351] być na stole,

Za to, że z królem chciał wadzić[352] Węgrzyny[353],

Lecz ja to wyższej władzy oddać wolę.

Mnogie są dalej oskarżeń przyczyny:

605

Ojcy[354] lektory[355] niech myślą o szkole,

ChciwośćDuchowni niechaj bronią dziesięciny,

Ksiądz, AlkoholA nasz ksiądz prałat, przez swój wielki rozum,

Weźmie w opiekę vitrum gloriosum[356].

LXXVII

„Co się mnie tyczy, wiem ja, co się stanie:

610

Pozna jegomość…” Wtem machnął obuchem[357].

Krzyknął Gaudenty: „Dobrze tak, mospanie[358]!

To mi to sposób, co śwista nad uchem:

Na nic się nie zda pozew i gadanie,

Po co to straszyć widzeniem i słuchem?

615

ZemstaKto chciał być naszej przyczyną niedoli,

Kto nas zaczepił, niech czuje, co boli!”

LXXVIII

Jak za powstaniem miłego wietrzyka,

W rozleglej puszczy liść wdzięcznie[359] szeleści,

Coraz się echo szerzy i pomyka,

620

Coraz słuch szeptem rozkosznym się pieści —

Tak w gromadnego liczbie zakonnika[360]

Krzyk Gaudentego hasłem dobrych wieści.

Nieukojone mający urazy,

Wzmogli się Rafał, Marek i Gerwazy.

LXXIX

625

Trzy to filary swego zgromadzenia,

Trzy to pociechy braci rozrzewnionych[361].

Pierwszy z nich, zwykłe dawszy pozdrowienia,

W słowach dobranych, zwięzłych i uczonych

Od gór libańskich[362] wszczął asumpt[363] mówienia,

630

Spuścił się potem, a wszystkich zdziwionych,

I duchownego, i świeckiego stanu,

Ciągle prowadził do rzeki Jordanu[364].

LXXX

Dopieroż stamtąd, jak się wzbił do góry,

Jak zaczął latać, z oczu wszystkich zniknął,[365]

635

Głos tylko słychać, wzrok widzieć ponury,

Gest groźny, jakim zadziwiać przywyknął;

Wtem, kiedy wspomniał helikońskie córy[366],

Wskróś poruszony wicesgerent [367]krzyknął:

Sztuka, Strach„To mi to mówca, co się aż człek zlęknie,

640

Kiedy to raz wraz[368] i górno, i pięknie!”

LXXXI

Szła dalsza kolej, a ojcy wielebne[369],

Raźnej[370] młodzieży otoczone gronem,

Zdobywały się na rady potrzebne;

Każdy za swoim obstawał zakonem,

645

Pełzły[371], niknęły zamachy haniebne.

Wtem seraficznym[372] akcentem i tonem,

Okryty laurem kaznodziejskiej pracy[373],

Podniósł grzmotliwy głos ojciec Pankracy.

LXXXII

„A pókiż — krzyknął — barbarzyniec[374] w błędzie,

650

Zoil[375] przebrzydły, co się na nas miota,

A pókiż szarpać naszą sławę będzie

I bluźnić, zdrajca, subtelnego Szkota[376]?

A pókiż w równym szeregu i rzędzie

Z nim stawać będą ci, których robota

655

Do tego zmierza ustawnie[377], koniecznie,

Aby nas zgnębić i osławić[378] wiecznie?

LXXXIII

„A pókiż?…” Nadto[379] rozpoczął był żwawie[380],

Przeto[381] go kompan strwożony mniej bacznie[382],

Chcąc ciągnąć za płaszcz, głasnął po rękawie

660

I, chociaż mniemał[383], że było nieznacznie,

Tak zmieszał mówcę, iż oniemiał prawie,

Chce mówić, ale słowa szły opacznie[384]

Więc, co tak żwawo już miał się ku wojnie,

Skrył głowę w kaptur i usiadł spokojnie.

LXXXIV

665

Zamilkli wszyscy; wtem z miejsca się ruszył

Doktor i zaczął namieniać[385] o zgodzie.

Próżno namieniał: przytomnych[386] obruszył.

Nawet tych, którzy byli na odwodzie[387].

TłumWrzask zjadłej tłuszczy[388] mówiącego zgłuszył,

670

Więc, upewniony o pewnej przeszkodzie,

Umilkł. Natychmiast żwawe wojowniki[389]

Coraz groźniejsze wznawiały okrzyki.

LXXXV

Przyroda nieożywionaJak wichry, nagle kiedy wypadają,

Wspienione[390] wody i mącą i burzą,

675

Próżno się trwożne majtki[391] wysilają,

Razem z okrętem w dnie morskim się nurzą;

Powstaje Neptun[392], wiatry ucichają,

Spokojne wody, nieba się nie chmurzą —

Tak proboszcz, skoro w stół pięścią uderzył,

680

Ucichła wrzawa i krzyk się uśmierzył.

LXXXVI

„A moje zdanie, — rzekł — mości panowie,

Duchowni, świeccy, wielebni, wielmożni,

Po co się gniewać? W tej księgi osnowie[393]

Cóż jest, żebyście mieli być tak trwożni?

685

Czyż, co w poeciej marzyło się głowie[394],

Ma tych obrażać, co mądrzy, pobożni?

Na co się zemsty złych sposobów chwytać?

KsiążkaJeśli złe pismo, to go i nie czytać.

LXXXVII

„Jeżeli kształtnie, dobrze napisane,

690

Czytajmy, żartu nie biorąc do siebie.

Było podobne niegdyś udziałane[395]

I na prałaty[396]; w takowej potrzebie[397]

Ci się rozśmieli, ci dali naganę,

A czas, zazwyczaj co urazy grzebie,

695

To zdziałał, co się pospolicie[398] dzieje:

Nikt się nie gniewa, a każdy się śmieje.

LXXXVIII

„I ja tak radzę, a żem w tych dniach prawie

Przypadkiem pismo o tej wojnie czytał,

Że posłużyło ku mojej zabawie,

700

Śmiałem się i ja, o resztę nie pytał.

PoetaPoetom śni się czasem i na jawie —

Któż by więc bajki za prawdę poczytał?

Puchar opisał? I cóż w tym jest złego?

Niech przyjdzie do nas, wypijem do niego”.

LXXXIX

705

Tak mówił prałat, a wyraz łagodny

Miłe uczucie w słuchających sprawił:

Wzrok niegdyś dziki stawał się pogodny,

A co się nader[399] zapalczywym stawił,

Pan wicesgerent[400] mniej do bojów zgodny[401],

710

Honorat srogi już się ułaskawił[402],

Gaudenty nawet już nie tak ochoczy.

Wtem nowy widok ściągnął wszystkich oczy.

Pieśń VI

XC

Jakiż to widok, który by odmiany

I nową rzeczy osnowę przywodził?

715

Cóż to za widok tak niespodziewany,

Iż naradzeniu wielkiemu przeszkodził?

Jakiż na koniec zły, czy pożądany,

Po tylu wielkich przygodach nadchodził

I jak przemyślnym wzniecon wynalazkiem?

720

Opowiem: drzwi się otworzyły z trzaskiem…

XCI

Właśnie naówczas, wieszczym zdjęty duchem[403],

Ojciec Regalat pałał żarliwością,

Srogim niezbożność[404] krępował łańcuchem,

A, zwykłą gnębiąc złość zapalczywością,

725

Niespodziewanym przelękły rozruchem,

Porwał się z miejsca. Za nim z skwapliwością[405]

Wszyscy słuchacze spieszno[406] ku drzwiom biegli.

Wszyscy stanęli, jak tylko postrzegli.

XCII

Mamże powiedzieć, co postrzegli oni?

730

Powiem: postrzegli dzban czworogarncowy[407].

Krzyknął Gaudenty: „Do broni! Do broni!”

Gerwazy raźny, Pankracy gotowy.

Doktor się wstydem niezwyczajnym płoni[408],

Pan wicesgerent[409] wzrok mieni[410] surowy,

735

Prałat[411], ażeby dobrze dzieło sprawić,

Na pierwszym miejscu kazał go postawić.

XCIII

Stanął. Jednakże nie był on takowy[412],

Jakim go powieść bajeczna udała;

Złocisty, prawda, i marcepanowy,

740

Ale go rzeźba w zwierzch[413] nie otaczała;

W tym zaszczyt wielki, iż czworogarncowy.

Jakoż i postać tak okazowała[414]:

Poważny z kształtu, wspaniały i stary,

Śklnił[415] się nakoło twardymi talary[416].

XCIV

745

Król, PamięćNa nich pamiątki królów naszych dawnych

Ku pocieszeniu zgromadzonych braci,

Królów uprzejmych, szczęśliwych i sprawnych

Wyryte były twarze i postaci.

Owych Zygmuntów, Władysławów sławnych,

750

Których się nigdy pamięć nie zatraci,

Niósł dzban pamiątki szacownych wyrazów,

Niósł piętna[417] Piastów, Jagiełłów i Wazów.

XCV

Takimi nasi ojcowie pijali,

Smutek stroskanych myśli nie zajmował,

755

Takimi uczty swoje odprawiali,

AlkoholUczty, na których zbytek[418] nie panował.

Szedł dzban na kolej, w nim radość czerpali,

A przemysł[419] chytry ochoty nie psował[420].

Rozweseleni uprzejmym obchodem,

760

Napawali się i piwem i miodem.

XCVI

O dobre czasy, gdy trwała prostota!

Wprawdzieć nie było tak kształtnie i grzecznie,

Nie śklniła[421] w kunsztach[422] wytworna robota,

Ani się przemysł[423] silił ostatecznie —

765

Uprzejmość wszystko kształciła[424] i cnota,

Żyli wesoło, żyli i bezpiecznie.

Słodkie wspomnienie, szacowne przykłady,

Bogdaj[425] się nasze święciły pradziady!

XCVII

Lecz nazbyt długo już ten dzban na stole,

770

Czas się go imać[426] — ze czcią winną[427] wzięty,

Aby naprawił uprzykrzone dole.

Ociec Zefiryn żarliwy i święty,

Na złość światową[428] płacząc i swawolę,

Pierwszy go ujął; zaczem[429] nadpoczęty,

775

Gdy się do niego każdy z ojców bierze,

Sączył się likwor[430] w skromności i mierze.

XCVIII

AlkoholJuż kolej wielu była przeminęła:

I wicesgerent[431] nieźle pokosztował,

I prałat[432], sprawca przykładnego dzieła,

780

Smacznego trunku sobie nie żałował,

W Gaudentym większa żwawość się zawzięła,

Honorat niby z niechcenia[433] sprobował;

Każdy się z swoją odezwał pochwałą,

Tymczasem wina coraz ubywało.

XCIX

785

MądrośćBo też to nadto ci filozofowie,

Rozprawowali[434] o wstrzemięźliwości —

I w dobrym zbytek[435] cnotą się nie zowie.

Jak to nie lubić[436], skąd płyną radości?

Dobrze to znali[437] wielebni ojcowie,

790

Więc, zasilając ducha w troskliwości,

Pod dobrym hasłem: „Niech poczciwi żyją!”

Wielebne ojcy[438] jak piją, tak piją.

C

AlkoholW kącie ukryty doktor cicho siedział;

Widząc, że mierna[439], uczcie nie przyganiał[440],

795

Chciał jednak, aby nikt o tym nie wiedział,

Więc, jak mógł tylko, krył się i zasłaniał.

Postrzegł go prałat i wzręcz[441] mu powiedział:

„Po cóż się będziesz od ochoty wzbraniał?

Alboż w mych ręku[442] naczynie zabójcze?

800

Wino weseli[443]: pij, wielebny ojcze!”

CI

Kolej[444] tak dobrze już była chodziła,

Iż już ku reszcie likwor[445] się nachylał[446];

Poznali wszyscy, iż zabawa miła,

Więc, gdy się każdy wdzięczył i przymilał,

805

Wstał doktor — zgraja placu ustąpiła —

Wziął dzban i westchnął, przecież się zasilał,

Prawda, AlkoholA, gdy już resztę dopijał przykładnie —

Cud nad cudami! — postrzegł Prawdę na dnie.

CII

Bajka to była, co o niej pisali,

810

Jakby w dnie[447] studni siedziała nieboga.

Znać[448] filozofy[449] wina nie pijali,

A zaś poeci w źródle swego boga,

Gdy tylko wodę kastalską[450] czerpali,

W nię[451] Prawdę kładli — nie ta jej załoga[452].

815

Lepiej częstokroć pijak ją wyśledzi

I stąd przysłowie: „Prawda w winie siedzi”.

CIII

Przeląkł się doktor na takowe dziwy

I dzban na miejscu, skąd wzięty, postawił;

Ruszyć się nie śmiał, chociaż boju chciwy[453],

820

Gaudenty, skoro cud doktor objawił.

Czy obraz skryty, czy widok prawdziwy?

Każdy go pyta, wszystkim jedno prawił[454]:

Prawda„Kto się dowiedzieć o tym chce dokładnie,

Niechaj w dzban wspójrzy[455], znajdzie Prawdę na dnie”.

CIV

825

ŚwiatłoRzekł — więc wspaniale Zefiryn się toczy

Prosto ku dzbanu[456], chcąc wzgłębsz[457] rzecz dociekać;

Blask niezwyczajny zraził[458] wszystkie oczy,

Stanęli zlękli, nie śmieją uciekać;

Jasność przytomnych[459] przeraża i mroczy,

830

Z drżeniem widoku końca muszą czekać[460].

Wtem obłok świetny gdy się rzedzić[461] pocznie,

Prawda przed nimi stanęła widocznie.

CV

Prawda„Nieczęsto — rzekła — tak mnie ludzie widzą,

Chociaż się zawżdy[462] chętna ku nim spieszę.

835

Zamiast wdzięczności wszyscy ze mnie szydzą,

I, byłem tylko weszła w którą rzeszę[463],

Rzadki mnie uczci[464], a wielu się wstydzą[465],

Bo złych zasmucam, a niewinnych cieszę.

Dziś z wami jestem, bo, chociaż w rozruchu[466],

840

Godniście mego widzenia i słuchu[467].

CVIZemsta, Głupota

„Skąd wasza rozpacz? Skąd chęci zemszczenia

Za lada pismo, które bajki plecie?

Mnie wierzcie, wszystkie przenikam[468] wzruszenia,

Znam tego, co go dziś prześladujecie.

845

Wie on, jak święte wasze zgromadzenia,

Lecz, chcąc osoby postawić w zalecie[469],

Przychylność jego, która nie jest płocha[470],

Tym się obwieszcza, iż was szczerze kocha.

CVII

Śmiech„Żart broń jest często zdradna[471] i szkodliwa,

850

Ale też czasem i jej trzeba zażyć[472]:

W śmiechu przestroga zdatna[473] się ukrywa —

A ten, który się śmiał na nią odważyć,

Nie zasługuje, aby zemsta mściwa

Miała go gnębić, miała go znieważyć.

855

Kondycja ludzkaPorzućcie zjadłość[474], uśmierzajcie żale:

Wszak i wy ludzie, i on nie bez ale[475].

CVIII

Pokora„Sam się oświadczył, iż chętnie odwoła,

Iż, jeśli szkodzi, gotów pismo spalić.

Jeden wam wszystkim nigdy nie wydoła[476]

860

Na cóż go gnębić? Lepiej się użalić.

Myśl może była zbytecznie wesoła,

Sposób — osądźcie, czy ganić, czy chwalić?

Jeżeli potwarz, sama pełznąć[477] zwykła,

Jeżeli prawda, poprawcie się!” — Znikła.

Przypisy

[1]

Antymonachomachia — tytuł odwołuje się do poprzedniego poematu Ignacego Krasickiego, zatytułowanego Monachomachia, co po grecku oznacza walkę bądź wojnę mnichów. Antymonachomachia pozornie jest tzw. palinodią, to znaczy odwołaniem zarzutów zawartych w poprzednim dziele, w istocie jednak je podtrzymuje. [przypis edytorski]

[2]

ochoczy — pełen zapału. [przypis edytorski]

[3]

wydać (daw.) — ukazać. [przypis edytorski]

[4]

kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski]

[5]

szych (daw.) — nitka owinięta metalowym drucikiem, używana w hafcie, często do pozorowania użycia szlachetnego kruszcu; przen. fałszywa świetność a. bogactwo. [przypis edytorski]

[6]

przeto (daw.) — przez to, z tego powodu. [przypis edytorski]

[7]

pełznąć (daw.) — blaknąć. [przypis edytorski]

[8]

jędza niezgody — Eris, w mit. gr. bogini kłótni i chaosu. To ona rzuciła między trzy boginie, Herę, Atenę i Afrodytę, złote jabłko przeznaczone dla najpiękniejszej, co doprowadziło ostatecznie do wojny trojańskiej, kiedy Parys rozstrzygnął, że jabłko należy się bogini miłości. Personifikacja ta występowała również w Monachomachii. [przypis edytorski]

[9]

obmierzły — budzący wstręt lub niechęć. [przypis edytorski]

[10]

jarzmo — prymitywna uprząż dla wołów; przen. niewola, ucisk. [przypis edytorski]

[11]

przynuka a. prynuka (daw. a. reg.) — zachęta. [przypis edytorski]

[12]

niesnaski — dziś popr. forma N. lm: niesnaskami. [przypis edytorski]

[13]

mieszać — tu raczej: wzburzyć aniżeli: wprawić w zakłopotanie. [przypis edytorski]

[14]

począć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

[15]

na poły (daw.) — w połowie. [przypis edytorski]

[16]

z piekłów — dziś popr. forma D. lm: z piekieł. [przypis edytorski]

[17]

gnuśność (daw.) — lenistwo. [przypis edytorski]

[18]

wydać się (daw.) — wydarzyć się, ukazać się. [przypis edytorski]

[19]

zawołany — wytrawny, renomowany. [przypis edytorski]

[20]

budować — umoralniać, zwłaszcza przez przykład. [przypis edytorski]

[21]

święte więzienia — klasztory. [przypis edytorski]

[22]

skryciem — ukrywając. [przypis edytorski]

[23]

ukryte światło stanęło na korcu — por Mt 5,14-16: Wy jesteście światłem świata. 14 Nie może się ukryć miasto leżące na górze. 15 Ani nie zapalają lampy i nie kładą jej pod korcem, lecz na świeczniku, i świeci wszystkim w domu. 16 Niech tak świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i oddali chwałę Ojcu waszemu w niebie. [przypis edytorski]

[24]

cudotworcu — dziś popr.: forma N. lp.: cudotwórcy. [przypis edytorski]

[25]

złoty wiek — mityczny okres szczęśliwości, w mitologii greckiej sytuowany u początków rodzaju ludzkiego; motyw złotego wieku pojawiał się ironicznie w I pieśni Monachomachii. [przypis edytorski]

[26]

trawić (daw.) — spędzać. [przypis edytorski]

[27]

prawy (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

[28]

w straży ubóstwa, posłuszeństwa, cnoty — mowa o ślubach zakonnych posłuszeństwa, ubóstwa i czystości. [przypis edytorski]

[29]

dary — dziś popr. forma N. lm: darami. [przypis edytorski]

[30]

rękojmia — poręczenie, gwarancja. [przypis edytorski]

[31]

załoga — tu: zabezpieczenie. [przypis edytorski]

[32]

zabawa (daw.) — zajęcie. [przypis edytorski]

[33]

kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

[34]

Księga zakonnej wojny — tłumaczenie tytułu Monachomachii, zob. http://www.wolnelektury.pl/katalog/lektura/monachomachia.html. [przypis edytorski]

[35]

zjadły — zjadliwy. [przypis edytorski]

[36]

jabłko owe — jabłko przeznaczone dla najpiękniejszej bogini, o które zaczęły się kłócić Hera, Atena i Afrodyta; do tego mitu nawiązywała również Monachomachia. [przypis edytorski]

[37]

i ludzie, i bogi — dziś popr. froma B. l. mn: i ludzi, i bogów. [przypis edytorski]

[38]

klasztorowy — dziś popr.: klasztorny. [przypis edytorski]

[39]

zoczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

[40]

osnowa — nitki, biegnące w jednym kierunku, stanowiące pierwsze oparcie dla tkanego materiału; przen. podstawa, początek. [przypis edytorski]

[41]

forta — dziś popr.: furta; w klasztorze służy do regulacji kontaktu zakonników ze światem zewnętrznym. [przypis edytorski]

[42]

kurytarz — dziś popr.: korytarz. [przypis edytorski]

[43]

doktor — w zakonach tytuł naukowy doktora uwalniał od obowiązku wykonywania cięższych prac. [przypis edytorski]

[44]

z klasztora — dziś popr.: z klasztoru. [przypis edytorski]

[45]

służba Boża — zakonnicy zobowiązani są m. in. do codziennego odmawiania modlitw o określonych porach dnia, co określa się mianem liturgii godzin. [przypis edytorski]

[46]

z bracią — z pozostałymi braćmi zakonnymi. [przypis edytorski]

[47]

być prawu powolnym (daw.) — być posłusznym prawu. [przypis edytorski]

[48]

sprzęty — meble, wyposażenie. [przypis edytorski]

[49]

płonny — jałowy. [przypis edytorski]

[50]

rogoża — plecionka z sitowia lub z innych łodyg. [przypis edytorski]

[51]

zrachować (daw.) — policzyć. [przypis edytorski]

[52]

objąć — tu: pomieścić. [przypis edytorski]

[53]

zjadły — zjadliwy. [przypis edytorski]

[54]

zwyczajne sobie — zwykłe dla siebie. [przypis edytorski]

[55]

dzielny (daw.) — mocny, skuteczny. [przypis edytorski]

[56]

rozśmiać się — dziś popr.: roześmiać się. [przypis edytorski]

[57]

Trwoga występnym tylko przyzwoita — sens: tylko występnym wypada się bać. [przypis edytorski]

[58]

wzruszyć — poruszyć. [przypis edytorski]

[59]

głuszyć — ogłuszać uderzeniem. [przypis edytorski]

[60]

brzeżny — dziś popr.: przybrzeżny. [przypis edytorski]

[61]

I groźne coraz zbliżają obłoki — w zdaniu brakuje „się”. [przypis edytorski]

[62]

bałwan — fala. [przypis edytorski]

[63]

flukta — wzburzone odmęty morskie; z łac. fluctus — prąd, burza, niepokój. [przypis edytorski]

[64]

nurzy — dziś popr. forma 3 os. lp: nurza. [przypis edytorski]

[65]

chyży — szybki. [przypis edytorski]

[66]

hardy — dumny. [przypis edytorski]

[67]

na pierwszą strofę — na widok pierwszej strofy. [przypis edytorski]

[68]

znać — widać. [przypis edytorski]

[69]

płonić się (daw.) — czerwienić się. [przypis edytorski]

[70]

blednieje — dziś popr. forma 3 os. lp: blednie. [przypis edytorski]

[71]

w cholerze — w gniewie. [przypis edytorski]

[72]

hamować — powstrzymywać. [przypis edytorski]

[73]

srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

[74]

zadatki — tu ogólnie: zapłata. [przypis edytorski]

[75]

targać się na coś — zuchwale coś atakować. [przypis edytorski]

[76]

ojce — dziś popr. forma B. l mn.: ojców. [przypis edytorski]

[77]

niekontent (daw.) — niezadowolony. [przypis edytorski]

[78]

ostatki — resztki. [przypis edytorski]

[79]

sprośny (daw.) — nieprzyzwoity. [przypis edytorski]

[80]

Turczyn — tu: muzułmanin. [przypis edytorski]

[81]

jansenista — zwolennik jansenizmu, czyli potępionej przez Kościół doktryny religijnej, sformułowanej we Francji przez biskupa Ypres, Kornela Ottona Jansena (1585–1638). Doktryna koncentrowała się na znaczeniu Bożej łaski i przypominała poglądy protestanckie. [przypis edytorski]

[82]

ateusz — ateista, człowiek wierzący w nieistnienie Boga. [przypis edytorski]

[83]

defekt — wada. [przypis edytorski]

[84]

ku niemu — do niego. [przypis edytorski]

[85]

jeżeli — tu: czy. [przypis edytorski]

[86]

tym, którzy tylko winni błogosławić — zakonnikom. [przypis edytorski]

[87]

próżny — tu: jałowy. [przypis edytorski]

[88]

jeśli należy — tu: jeśli jest należna. [przypis edytorski]

[89]

podział — to, co przypadło w udziale. [przypis edytorski]

[90]

Ten, który swoim naśladowcom wiernym Za złe stokrotnie dobrem kazał płacić — Chrystus. [przypis edytorski]

[91]

zmóc się (daw.) — wzmocnić się. [przypis edytorski]

[92]

zbogacić — dziś popr.: wzbogacić. [przypis edytorski]

[93]

ile przełożony — ponieważ był przełożonym. [przypis edytorski]

[94]

zwątlony — osłabiony. [przypis edytorski]

[95]

tchnąć — tu: cechować się. [przypis edytorski]

[96]

nadto — poza tym. [przypis edytorski]

[97]

kładł zakonność w równej szali z wiarą — sens: traktował przynależność do zakonu jako równoważną wierze. [przypis edytorski]

[98]

zdrożność — wykroczenie przeciw właściwym obyczajom. [przypis edytorski]

[99]

kurytarz — dziś popr.: korytarz. [przypis edytorski]

[100]

wszczęty — zaczęty. [przypis edytorski]

[101]

kupić się (daw.) — gromadzić się. [przypis edytorski]

[102]

kupcie się, bronić pospolitej rzeczy — zakon zostaje tu porównany do państwa. [przypis edytorski]

[103]

zabawa (daw.) — zajęcie. [przypis edytorski]

[104]

kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

[105]

wynurzać — tu: ujawniać skryte myśli (we współczesnej polszczyźnie używa się rzeczownika „wynurzenia”). [przypis edytorski]

[106]

wzmagać — tu: wzmacniać, wspierać. [przypis edytorski]

[107]

próżny — jałowy, nieskuteczny. [przypis edytorski]

[108]

zjadlej — bardziej zjadliwie. [przypis edytorski]

[109]

srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

[110]

łań — dziś popr.: łania. [przypis edytorski]

[111]

obłąkany (daw.) — zabłąkany, zagubiony. [przypis edytorski]

[112]

płód — tu: dziecko, młode. [przypis edytorski]

[113]

łoskot — hałas. [przypis edytorski]

[114]

zmieszać się — zakłopotać się. [przypis edytorski]

[115]

próżno — na darmo. [przypis edytorski]

[116]

opasać — tu: otoczyć. [przypis edytorski]

[117]

odbiec (daw.) — uciec od kogoś a. czegoś. [przypis edytorski]

[118]

wspór (daw.) — wsparcie. [przypis edytorski]

[119]

rozjadły (daw.) — rozzłoszczony. [przypis edytorski]

[120]

niezbyty — taki, którego nie można się pozbyć, niezbędny, konieczny. [przypis edytorski]

[121]

zdrożność — wykroczenie przeciw właściwym obyczajom. [przypis edytorski]

[122]

wszech rzeczy płodnej rodzicielki — ziemi. [przypis edytorski]

[123]

pisarzów — dziś popr. forma D. lm: pisarzy. [przypis edytorski]

[124]

Albert Wielki — (zm. 1280) dominikanin, filozof scholastyczny i teolog, pisał również dzieła przyrodnicze. [przypis edytorski]

[125]

z twoimi kompany — dziś popr. forma N. lm: z twoimi kompanami. [przypis edytorski]

[126]

Tostat — właśc. Tostado, Alonso (1400–1455), biskup Avila, teolog i erudyta, niezwykle płodny pisarsko. [przypis edytorski]

[127]

osiedzieć się — przetrwać w określonym miejscu. [przypis edytorski]

[128]

spadek — tu: upadek. [przypis edytorski]

[129]

uwłaczać — przynosić ujmę, obrażać. [przypis edytorski]

[130]

Alfons — prawdop. chodzi o Alfonsa X Mądrego (1221–1284), króla Kastylii, mecenasa nauk i sztuk, autora tablic astronomicznych; władca o tym imieniu jest wspomniany w Monachomachii, jednak groteskowo błędne informacje biograficzne uniemożliwiają jego jednoznaczną identyfikację. [przypis edytorski]

[131]

kroniki nawet dotknął zaślepiony — możliwe są tu dwie interpretacje: w Monachomachii wspomniana jest „seraficzna […] kronika”, tj. kronika zakonu franciszkanów; Krasicki zaś napisał jednak również poemat heroikomiczny pod tytułem Myszeidos, parodiujący i wyśmiewający legendy z polskich kronik średniowiecznych. [przypis edytorski]

[132]

Wojsko afektów zarekrutowanych — dewocyjne dzieło Hilariona Falęckiego, karmelity, wyd. w 1739 r., miało barokowo długi i zawiły tytuł, którego początek brzmiał: Wojsko serdecznych noworekrutowanych na większą chwałę boską afektów; książka wydana była na grubym papierze i liczyła pięćset stron. [przypis edytorski]

[133]

polor (daw.) — wyrafinowanie, dobre maniery, kultura towarzyska. [przypis edytorski]

[134]

koncept (daw.) — pomysł. [przypis edytorski]

[135]

dowodny — stanowiący dowód, tu: skuteczny. [przypis edytorski]

[136]

lada jaki (daw.) — byle jaki, kiepski. [przypis edytorski]

[137]

bogdaj (daw.) — oby (dosł. niech Bóg da, aby…). [przypis edytorski]

[138]

ojcowi — przodkowie. [przypis edytorski]

[139]

dąć się — puszyć się, pysznić się. [przypis edytorski]

[140]

mniemać — uważać coś, mieć jakąś opinię bez wystarczających argumentów czy dowodów. [przypis edytorski]

[141]

zaczepiać — tu: atakować. [przypis edytorski]

[142]

biblijotekarz — dziś popr.: bibliotekarz (wydłużenie o jedną sylabę ze względu na rytm). [przypis edytorski]

[143]

piętno — tu: znak. [przypis edytorski]

[144]

alternata (daw., z łac.) — zmiana. [przypis edytorski]

[145]

naprzemiany (daw.) — naprzemiennie, na przemian. [przypis edytorski]

[146]

my się nie odkupim — sens: nie unikniemy. [przypis edytorski]

[147]

swywolny (daw.) — kierujący się tylko własną wolą. [przypis edytorski]

[148]

snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

[149]

w wyrazach zbyt wolny — sens: zbyt łatwo mówiący rzeczy podejrzane. [przypis edytorski]

[150]

powolny — posłuszny, tu: postępujący zgodnie z naszą wolą. [przypis edytorski]

[151]

czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

[152]

paszkwil — złośliwy, znieważający a. obrażający kogoś utwór literacki. [przypis edytorski]

[153]

potwarz — oszczerstwo, obraza. [przypis edytorski]

[154]

tryb — tu: sposób postępowania. [przypis edytorski]

[155]

rozżarzyć się — tu: dać się ponieść namiętności polemicznej. [przypis edytorski]

[156]

pamiętny — tu: pamiętający. [przypis edytorski]

[157]

lekko — nie traktując poważnie. [przypis edytorski]

[158]

dotkliwość — tu: podatność na obrazę. [przypis edytorski]

[159]

cierpieć nie mogąc rzecz zdrożną — dziś popr. składnia: ścierpieć nie mogąc rzeczy zdrożnej. [przypis edytorski]

[160]

bez względu — bez oglądania się na status społeczny czy okoliczności. [przypis edytorski]

[161]

uwłoczy — dziś popr.: uwłaczy, tj: obrazi. [przypis edytorski]

[162]

kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski]

[163]

prawy (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

[164]

wytknąć — zarzucać coś komuś. [przypis edytorski]

[165]

szydzić moje lata — dziś popr. składnia: wyśmiewać się z moich lat. [przypis edytorski]

[166]

w myśli to jego może nie postało — sens: może nie miał tego na myśli. [przypis edytorski]

[167]

osławiać (daw.) — obmawiać, rozpowszechniać o kimś złe a nieprawdziwe informacje. [przypis edytorski]

[168]

sława — tu: szacunek, poważanie. [przypis edytorski]

[169]

frasować się (daw.) — smucić się. [przypis edytorski]

[170]

hazard — tu: przypadek. [przypis edytorski]

[171]

nie tym — dziś popr.: nie w tym. [przypis edytorski]

[172]

alboż — czy. [przypis edytorski]

[173]

trawić — spędzać. [przypis edytorski]

[174]

do woli — ile chciał. [przypis edytorski]

[175]

nieprawy — tu: niesłuszny. [przypis edytorski]

[176]

sarknąć — wyrazić się nieuprzejmie. [przypis edytorski]

[177]

wasze (daw.) — waszmość. [przypis edytorski]

[178]

zmodnieć — dostosować się do współczesnej mody. [przypis edytorski]

[179]

bogdaj (daw.) — oby (dosł. niech Bóg da, aby…). [przypis edytorski]

[180]

łudzić — mylić, oszukiwać. [przypis edytorski]

[181]

opaczny — tu: fałszywy. [przypis edytorski]

[182]

skrzętny — zapobiegliwy, staranny. [przypis edytorski]

[183]

ująć — odebrać. [przypis edytorski]

[184]

zasilenie — tu: wzmocnienie. [przypis edytorski]

[185]

gnuśność (daw.) — lenistwo. [przypis edytorski]

[186]

mżyć (daw.) — drzemać. [przypis edytorski]

[187]

w spokojnej zaciszy — dziś popr.: w spokojnym zaciszu. [przypis edytorski]

[188]

jędza — Eris, w mit. gr. bogini kłótni i chaosu. To ona rzuciła między trzy boginie, Herę, Atenę i Afrodytę, złote jabłko przeznaczone dla najpiękniejszej, co doprowadziło ostatecznie do wojny trojańskiej, kiedy Parys rozstrzygnął, że jabłko należy się bogini miłości. Personifikacja ta występowała również w Monachomachii. [przypis edytorski]

[189]

srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

[190]

dzielniejszy — tu: silniejszy, skuteczniejszy. [przypis edytorski]

[191]

pozór — zewnętrzny wygląd, często nieodpowiadający stanowi faktycznemu. [przypis edytorski]

[192]

taić — ukrywać. [przypis edytorski]

[193]

pałać — świecić, płonąć. [przypis edytorski]

[194]

coraz — co chwilę. [przypis edytorski]

[195]

czuć — tu: czuwać. [przypis edytorski]

[196]

wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski]

[197]

gnuśny (daw.) — leniwy. [przypis edytorski]

[198]

nieprawie (daw.) — w sposób nienależny. [przypis edytorski]

[199]

zbyt wolnie — w sposób dający zbyt wiele swobody. [przypis edytorski]

[200]

znaczyć — tu: ukazywać. [przypis edytorski]

[201]

wzmagać się — tu prawdop. podejmować wysiłek. [przypis edytorski]

[202]

dostać — dosięgnąć. [przypis edytorski]

[203]

zająć się — zapalić się. [przypis edytorski]

[204]

zjadłość — zjadliwość. [przypis edytorski]

[205]

syn Alkmeny — Herakles. [przypis edytorski]

[206]

z olbrzymy i smoki — dziś popr. forma N. lm: z olbrzymami i smokami. [przypis edytorski]

[207]

zdobycz nemejska — skóra lwa nemejskiego, zabitego przez Heraklesa w ramach jego pierwszej pracy. [przypis edytorski]

[208]

na nieśmiertelność godził — sens: dążył do nieśmiertelności. [przypis edytorski]

[209]

walny — zasadniczy, decydujący. [przypis edytorski]

[210]

wdziać (daw.) — ubrać. [przypis edytorski]

[211]

rozjadły — rozzłoszczony. [przypis edytorski]

[212]

żwawo — szybko. [przypis edytorski]

[213]

kupić się (daw.) — gromadzić się. [przypis edytorski]

[214]

zorza — dziś popr. forma M. lm: zorze. [przypis edytorski]

[215]

wzruszenie — tu: poruszenie, zamieszanie. [przypis edytorski]

[216]

struchlały — przerażony. [przypis edytorski]

[217]

chyży (daw.) — szybki. [przypis edytorski]

[218]

laty — dziś popr. forma N. lm: latami. [przypis edytorski]

[219]

zemdlić (daw.) — osłabić. [przypis edytorski]

[220]

mroczyć (daw.) — wprawiać w zamroczenie. [przypis edytorski]

[221]

bohatyr — dziś popr: bohater. [przypis edytorski]

[222]

z strachu — dziś popr.: ze strachu. [przypis edytorski]

[223]

na poły (daw.) — w połowie. [przypis edytorski]

[224]

nie śmie podnieść oczy — dziś popr. składnia: nie śmie podnieść oczu. [przypis edytorski]

[225]

uśmierzyć — uspokoić, złagodzić. [przypis edytorski]

[226]

lada — byle. [przypis edytorski]

[227]

strofować — krytykować, napominać. [przypis edytorski]

[228]

zdrożność — wykroczenie przeciw właściwym obyczajom. [przypis edytorski]

[229]

starce — dziś popr. forma B. lm: starców. [przypis edytorski]

[230]

potwarca — ten, kto obraża; odnośnie formy gramatycznej patrz przypis poprzedni. [przypis edytorski]

[231]

targać się — zuchwale atakować. [przypis edytorski]

[232]

jakowej — dziś popr.: jakiej. [przypis edytorski]

[233]

próżny — jałowy, bezskuteczny. [przypis edytorski]

[234]

dąsać się — obrażać się, ujawniać niezadowolenie. [przypis edytorski]

[235]

w pieczy — w opiece. [przypis edytorski]

[236]

przeciwny — tu rzeczownikowo: przeciwnik. [przypis edytorski]

[237]

jad — tu: złość. [przypis edytorski]

[238]

dumnym maksym swoich składem — sens: swoimi dziełami, pełnymi umoralniających maksym. [przypis edytorski]

[239]

ubity — utrwalony (metafora odsyłająca do obrazu ubitej drogi). [przypis edytorski]

[240]

zelżywość (daw.) — obelga. [przypis edytorski]

[241]

sztuka — tu: umiejętność. [przypis edytorski]

[242]

polerowny (daw.) — kulturalny, wyrafinowany. [przypis edytorski]

[243]

czczy — jałowy, nic nieznaczący. [przypis edytorski]

[244]

okrasić — tu: ozdobić. [przypis edytorski]

[245]

przynuka a. prynuka (daw. a. reg.) — zachęta. [przypis edytorski]

[246]

zdradnie — dziś popr. zdradliwie. [przypis edytorski]

[247]

srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

[248]

muszą — zmuszają. [przypis edytorski]

[249]

odwołać — powołać. [przypis edytorski]

[250]

drudzy — dziś powiedziano by: inni. [przypis edytorski]

[251]

lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

[252]

uhamować — pohamować. [przypis edytorski]

[253]

miękczyć — zmiękczać. [przypis edytorski]

[254]

zbytek — nadmiar. [przypis edytorski]

[255]

nadać się — być odpowiednim, właściwym. [przypis edytorski]

[256]

przywdziać (daw.) — ubrać, tu: ozdobić. [przypis edytorski]

[257]

zawzdy (daw.) — zawsze. [przypis edytorski]

[258]

szpetnie — brzydko. [przypis edytorski]

[259]

Wojna Mnichów — tłumaczenie tytułu Monachomachii. [przypis edytorski]

[260]

najprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

[261]

płochość — lekkomyślność. [przypis edytorski]

[262]

fraszka (z wł.) — drobiazg. [przypis edytorski]

[263]

rada (daw.) — chętnie. [przypis edytorski]

[264]

za rzecz szacowną gdy udała baśnie — sens: gdy udawała, że baśnie są rzeczą szacowną. [przypis edytorski]

[265]

zatrudniony — zajęty. [przypis edytorski]

[266]

ladaco — byle co (tu nie odnosi się do osoby). [przypis edytorski]

[267]

maszka — dziś popr.: maska. [przypis edytorski]

[268]

wierszów — dziś popr.: forma D. lp: wierszy. [przypis edytorski]

[269]

kryśli — dziś popr.: kreśli. [przypis edytorski]

[270]

nie wart uczonych czytania i myśli — sens: nie zasługuje, by uczeni czytali go i zastanawiali się nad nim. [przypis edytorski]

[271]

z słowy — dziś popr. forma N. lm: ze słowami. [przypis edytorski]

[272]

istota — tu: znaczenie. [przypis edytorski]

[273]

mający wyroki w szafunku — sens: szafujący opiniami. [przypis edytorski]

[274]

mieścić — tu: umieszczać. [przypis edytorski]

[275]

kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski]

[276]

omamiać — oszukiwać, wprowadzać w błąd. [przypis edytorski]

[277]

wdzięcznie (daw.) — pięknie. [przypis edytorski]

[278]

próżny — jałowy, bezskuteczny. [przypis edytorski]

[279]

płochy — tu: niepoważny. [przypis edytorski]

[280]

nie godzi się — nie należy. [przypis edytorski]

[281]

probować (z łac. probo) — badać, oceniać, czynić coś godnym uznania. [przypis edytorski]

[282]

ganić — krytykować. [przypis edytorski]

[283]

chlubić się — chwalić się. [przypis edytorski]

[284]

zgoła — całkiem, zupełnie. [przypis edytorski]

[285]

przymawiać (daw.) — krytykować. [przypis edytorski]

[286]

zakąty — kąty, zakątki. [przypis edytorski]

[287]

umysły były rozerwane — sens: pojawiały się sprzeczne opinie. [przypis edytorski]

[288]

wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

[289]

instygator (daw.) — oskarżyciel. [przypis edytorski]

[290]

przegranę — dziś popr. forma B. lp: przegraną. [przypis edytorski]

[291]

miękczyć — zmiękczać. [przypis edytorski]

[292]

ustawicznie — ciągle. [przypis edytorski]

[293]

bierać (daw.) — przyjmować. [przypis edytorski]

[294]

ojciec promotor — w Monachomachii występuje „promotor różańcowy”, czyli zakonnik opiekujący się kółkiem różańcowym. [przypis edytorski]

[295]

igraszki — dziś popr. forma N. lm: igraszkami. [przypis edytorski]

[296]

hoży — zdrowy i urodziwy. [przypis edytorski]

[297]

wydawać się — wyglądać. [przypis edytorski]

[298]

sprośnie (daw.) — nieprzyzwoicie. [przypis edytorski]

[299]

skojarzyć — tu: połączyć. [przypis edytorski]

[300]

srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

[301]

swarzyć się — kłócić się. [przypis edytorski]

[302]

odrażać — zniechęcać. [przypis edytorski]

[303]

próżnie — właśc. próżno, tj. bezskutecznie, bezcelowo. [przypis edytorski]

[304]

płochy — lekkomyślny. [przypis edytorski]

[305]

drukiem podać (daw.) — wydrukować. [przypis edytorski]

[306]

bawić (daw.) — zajmować. [przypis edytorski]

[307]

dwakroć — dwukrotnie, dwa razy. [przypis edytorski]

[308]

obaczyć — dziś: zobaczyć. [przypis edytorski]

[309]

plon — tu: łup. [przypis edytorski]

[310]

pióry — dziś popr. forma N. lm: piórami. [przypis edytorski]

[311]

lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

[312]

rady mniej potrzebny — sens: mniej przydatny jako mądry doradca. [przypis edytorski]

[313]

knować — dziś popr.: knuć. [przypis edytorski]

[314]

ukonfederować się — stowarzyszyć się; konfederacja — regionalny lub ogólnokrajowy związek szlachty, dążącej do zrealizowania określonych celów. [przypis edytorski]

[315]

forta — dziś popr.: furta; w klasztorze służy do regulacji kontaktu zakonników ze światem zewnętrznym. [przypis edytorski]

[316]

chwałę imienia strzegąc — dziś popr. składnia: chwały imienia strzegąc; imię Dorota oznacza po grecku „dar od Boga”. [przypis edytorski]

[317]

żwawy — szybki, energiczny. [przypis edytorski]

[318]

zapalczywy — gniewny. [przypis edytorski]

[319]

powiedać — dziś popr.: powiadać. [przypis edytorski]

[320]

zowie się — nazywa się. [przypis edytorski]

[321]

żwawo — szybko. [przypis edytorski]

[322]

od (daw.) — przez. [przypis edytorski]

[323]

pogrzebiony — dziś popr.: pogrzebany. [przypis edytorski]

[324]

kur (daw.) — kogut. [przypis edytorski]

[325]

forta — dziś popr.: furta; w klasztorze służy do regulacji kontaktu zakonników ze światem zewnętrznym. [przypis edytorski]

[326]

zabieżeć (daw.) — zapobiec. [przypis edytorski]

[327]

wprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

[328]

choć wy bieli, my kafowi — mowa o kolorach habitów. [przypis edytorski]

[329]

czerwony złoty — złota moneta obiegowa w dawnej Polsce; Krasicki odnosi się do widniejącego na niektórych z nich napisu Concordia res parvae crescunt (łac.: Małe rzeczy wzrastają dzięki zgodzie). [przypis edytorski]

[330]

kupić się (daw.) — gromadzić się. [przypis edytorski]

[331]

pospolitego tam centrum ruszenia — pospolite ruszenie: szlachta wezwana na wojnę. [przypis edytorski]

[332]

hurmem — tłumnie. [przypis edytorski]

[333]

wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

[334]

fraszka (z wł.) — drobiazg. [przypis edytorski]

[335]

czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

[336]

do Pallady — W Troi miał znajdować się posąg Pallas Ateny, bogini mądrości, pokoju, ale i wojny sprawiedliwej, opiekunki miast. Posąg ten, zwany Palladium, wg legendy chronił miasto przed klęską. [przypis edytorski]

[337]

wszczynać — zaczynać. [przypis edytorski]

[338]

Apollo — w mitologii gr. bóg patronujący muzyce i innym sztukom, często przedstawiany z lirą. [przypis edytorski]

[339]

kryślić (daw.) — rysować a. pisać. [przypis edytorski]

[340]

miara — tu: rytm. [przypis edytorski]

[341]

biret — rodzaj sztywnej, dekoracyjnej czapki, używanej przy oficjalnych okazjach. [przypis edytorski]

[342]

wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

[343]

planta (daw.) — plan. [przypis edytorski]

[344]

jawnie — tu: jasno. [przypis edytorski]

[345]

okryślić — dziś popr.: określić. [przypis edytorski]

[346]

aktorat (daw.) — pozew. [przypis edytorski]

[347]

prejudykat (daw.) — wcześniejszy wyrok w podobnej sprawie; precedens. [przypis edytorski]

[348]

z bluźnierstwy — dziś popr. forma N. lm: z bluźnierstwami. [przypis edytorski]

[349]

ozwać się (daw.) — odezwać się. [przypis edytorski]

[350]

Rejestr Arianismi — zespół ustaw związanych z wygnaniem i karaniem arian. W momencie przedstawianym w utworze ustawy te miały ponad 100 lat. [przypis edytorski]

[351]

crimen status (łac.) — zbrodnia stanu. [przypis edytorski]

[352]

wadzić (daw.) — tu: poróżnić, skonfliktować. [przypis edytorski]

[353]

Węgrzyn — dziś popr.: Węgier. [przypis edytorski]

[354]

ojcy — dziś popr. forma M. lm: ojcowie. [przypis edytorski]

[355]

lektor — tytuł, który otrzymywał zakonnik po siedmioletnich studiach teologicznych. [przypis edytorski]

[356]

vitrum gloriosum (łac.) — sławny puchar a. kielich. [przypis edytorski]

[357]

obuch (daw.) — broń przypominająca siekierę, zazwyczaj reprezentacyjna. [przypis edytorski]

[358]

mospanie — skrót od ”mosci panie”. [przypis edytorski]

[359]

wdzięcznie — przyjemnie. [przypis edytorski]

[360]

w gromadnego liczbie zakonnika — sens: wśród tłumu zgromadzonych zakonników. [przypis edytorski]

[361]

rozrzewniony — zasmucony. [przypis edytorski]

[362]

góry libańskie — Liban, państwo położone między Syrią a Izraelem, wziął swą nazwę od słowa oznaczającego „biel”, a odnoszącego się do ośnieżonych szczytów tamtejszych gór. [przypis edytorski]

[363]

asumpt — początek, zachęta. [przypis edytorski]

[364]

Jordan — rzeka, obecnie na granicy Izraela i Jordanii, często wspominana w Biblii; tam miał nastąpić m. in. chrzest Chrystusa przez Jana Chrzciciela. [przypis edytorski]

[365]

Dopieroż stamtąd, jak się wzbił do góry,/ Jak zaczął latać, z oczu wszystkich zniknął… — te i poprzednie wersy ironicznie opisują napuszony i przesadny styl wypowiedzi. [przypis edytorski]

[366]

helikońskie córy — muzy, które wg mitologii gr. zamieszkiwały góry Helikonu. [przypis edytorski]

[367]

wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

[368]

raz wraz — raz po raz. [przypis edytorski]

[369]

ojcy wielebne — dziś popr.: wielebni ojcowie. [przypis edytorski]

[370]

raźny — energiczny. [przypis edytorski]

[371]

pełznąć (daw.) — blaknąć, tu przen.: nie przynosić żadnego rezultatu. [przypis edytorski]

[372]

seraficzny — tu: franciszkański. Nazwy zakon seraficzny a. seraficki używano w odniesieniu do wszystkich trzech gałęzi zakonu franciszkanów, związana z legendą mówiącą, że kiedy św. Franciszek otrzymał dar stygmatów na górze La Verna (łac. Alvernia) w Toskanii, ukazał mu się Jezus pod postacią Serafina, czyli anioła o sześciu skrzydłach. W miejscu tego objawienia założono pustelnię franciszkańską. [przypis edytorski]

[373]

okryty laurem kaznodziejskiej pracy — „zakonem kaznodziejskim” określano dominikanów. [przypis edytorski]

[374]

barbarzyniec — dziś popr.: barbarzyńca. [przypis edytorski]

[375]

Zoil — Zoilos z Amfipolis (IV w. p.n.e.) był cynikiem i autorem pism negatywnie oceniających poematy Homera; przen. złośliwy, surowy i niesprawiedliwy krytyk. [przypis edytorski]

[376]

subtelny Szkot — Jan Duns Szkot (1266–1308), logik, filozof i teolog, nazywany doktorem najsubtelniejszym (łac. doctor subtilissimus). [przypis edytorski]

[377]

ustawnie — dziś popr.: ustawicznie. [przypis edytorski]

[378]

osławić — oczernić. [przypis edytorski]

[379]

nadto — zbytnio, nadmiernie. [przypis edytorski]

[380]

żwawie — dziś popr.: żwawo, tj. szybko, energicznie. [przypis edytorski]

[381]

przeto (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski]

[382]

bacznie — ostrożnie. [przypis edytorski]

[383]

mniemać — uważać coś, mieć jakąś opinię bez wystarczających argumentów czy dowodów. [przypis edytorski]

[384]

opacznie (daw.) — źle, na odwrót. [przypis edytorski]

[385]

namieniać — dziś popr.: nadmieniać, tj. wspominać. [przypis edytorski]

[386]

przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

[387]

na odwodzie — w rezerwie, tu: z tyłu. [przypis edytorski]

[388]

tłuszcza — tłum. [przypis edytorski]

[389]

żwawe wojowniki — dziś popr. forma M. lm: żwawi wojownicy. [przypis edytorski]

[390]

wspieniony — dziś popr.: spieniony. [przypis edytorski]

[391]

majtki — dziś popr. forma M. lm: majtkowie. [przypis edytorski]

[392]

Neptun — w mitologtii rzymskiej bóg morza. [przypis edytorski]

[393]

osnowa — nitki, biegnące w jednym kierunku, stanowiące pierwsze oparcie dla tkanego materiału; przen. założenie, zamierzenie. [przypis edytorski]

[394]

co w poeciej marzyło się głowie — co się marzyło w głowie poety. [przypis edytorski]

[395]

udziałany (daw.) — wykonany, stworzony. [przypis edytorski]

[396]

prałat — kapłan lub biskup będący zwierzchnikiem prałatury terytorialnej bądź personalnej; potocznie: kapłan, któremu władze kościelne (papież bądź biskup) nadały jakąś godność honorową. [przypis edytorski]

[397]

potrzeba (daw.) — niebezpieczeństwo, zagrożenie. [przypis edytorski]

[398]

pospolicie — zazwyczaj. [przypis edytorski]

[399]

nader — bardzo. [przypis edytorski]

[400]

wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

[401]

zgodny — tu: skłonny. [przypis edytorski]

[402]

ułaskawić się — tu: uspokoić się, spoglądać na sprawę bardziej łaskawie. [przypis edytorski]

[403]

wieszczym zdjęty duchem — sens (iron.): w natchnieniu prorockim. [przypis edytorski]

[404]

niezbożność — niewłaściwe postępowanie. [przypis edytorski]

[405]

z skwapliwością — chętnie i szybko. [przypis edytorski]

[406]

spieszno (daw.) — szybko. [przypis edytorski]

[407]

czworogarncowy — mieszczący cztery garnce; garniec — staropolska miara objętości. [przypis edytorski]

[408]

płonić się (daw.) — czerwienić się. [przypis edytorski]

[409]

wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

[410]

mienić (daw.) — zmieniać. [przypis edytorski]

[411]

prałat — kapłan lub biskup będący zwierzchnikiem prałatury terytorialnej bądź personalnej; potocznie: kapłan, któremu władze kościelne (papież bądź biskup) nadały jakąś godność honorową. [przypis edytorski]

[412]

takowy — dziś popr.: taki. [przypis edytorski]

[413]

w zwierzch — tu: od zewnątrz. [przypis edytorski]

[414]

okazować (daw.) — pokazywać. [przypis edytorski]

[415]

śklnić się — dziś por.: lśnić się. [przypis edytorski]

[416]

talary — dziś popr. forma N. lm: talarami. [przypis edytorski]

[417]

piętno — tu: znak, herb. [przypis edytorski]

[418]

zbytek — nadmiar, przesada. [przypis edytorski]

[419]

przemysł (daw.) — przemyślność. [przypis edytorski]

[420]

psować — dziś popr.: psuć. [przypis edytorski]

[421]

śklnić — dziś popr.: lśnić. [przypis edytorski]

[422]

kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski]

[423]

przemysł (daw.) — przemyślność. [przypis edytorski]

[424]

kształcić (daw.) — kształtować. [przypis edytorski]

[425]

bogdaj (daw.) — oby (dosł. niech Bóg da, aby…). [przypis edytorski]

[426]

imać (daw.) — chwytać. [przypis edytorski]

[427]

winny — tu: powinny, należny. [przypis edytorski]

[428]

światowy (daw.) — świecki. [przypis edytorski]

[429]

zaczem — po czym. [przypis edytorski]

[430]

likwor (daw.) — napój, zwł. alkoholowy. [przypis edytorski]

[431]

wicesgerent — (daw., z łac. vices: zastępca; gerent: osoba działająca, wykonawca) — w XVIII w. urzędnik powoływany przez starostów grodzkich do wykonywania wyroków. [przypis edytorski]

[432]

prałat — kapłan lub biskup będący zwierzchnikiem prałatury terytorialnej bądź personalnej; potocznie: kapłan, któremu władze kościelne (papież bądź biskup) nadały jakąś godność honorową. [przypis edytorski]

[433]

z niechcenia — od niechcenia. [przypis edytorski]

[434]

rozprawować — dziś popr.: rozprawiać. [przypis edytorski]

[435]

zbytek — nadmiar. [przypis edytorski]

[436]

jak to nie lubić — dziś popr. składnia: jak tego nie lubić. [przypis edytorski]

[437]

znać — tu: wiedzieć. [przypis edytorski]

[438]

wielebne ojcy — dziś popr.: wielebni ojcowie. [przypis edytorski]

[439]

mierny — nie nazbyt obfity, w miarę. [przypis edytorski]

[440]

przyganiać — krytykować. [przypis edytorski]

[441]

wzręcz (daw.) — wręcz, wprost. [przypis edytorski]

[442]

w mych ręku — dziś popr.: w mym ręku. [przypis edytorski]

[443]

weselić — rozweselać. [przypis edytorski]

[444]

kolej — kolejka (przy piciu). [przypis edytorski]

[445]

likwor (daw.) — napój, zwł. alkoholowy. [przypis edytorski]

[446]

nachylać się ku reszcie — kończyć się. [przypis edytorski]

[447]

w dnie — dziś popr.: na dnie. [przypis edytorski]

[448]

znać — widocznie. [przypis edytorski]

[449]

filozofy — dziś popr. forma M. lm: filozofowie. [przypis edytorski]

[450]

woda kastalska — woda ze ródła na Parnasie, dająca natchnienie. [przypis edytorski]

[451]

w nię — dziś popr.: w nią. [przypis edytorski]

[452]

załoga (daw.) — zapomoga, subsydium, dziś powiedzielibyśmy „pożywienie”. [przypis edytorski]

[453]

boju chciwy — chętny do walki. [przypis edytorski]

[454]

prawić (daw.) — mówić. [przypis edytorski]

[455]

wspójrzy — dziś popr.: spojrzy. [przypis edytorski]

[456]

ku dzbanu — w stronę dzbana, do dzbana. [przypis edytorski]

[457]

wzgłębsz — dogłębnie (por. wzwyż). [przypis edytorski]

[458]

zrazić — tu (o świetle) razić. [przypis edytorski]

[459]

przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski]

[460]

z drżeniem widoku końca muszą czekać — inwersja: z drżeniem muszą czekać końca widoku. [przypis edytorski]

[461]

rzedzić — dziś popr.: rzednąć. [przypis edytorski]

[462]

zawżdy (daw.) — zawsze. [przypis edytorski]

[463]

rzesza — tu: gromada ludzi. [przypis edytorski]

[464]

rzadki mnie uczci — sens: niewielu mnie szanuje. [przypis edytorski]

[465]

a wielu się wstydzą — dziś popr. składnia: a wielu się wstydzi. [przypis edytorski]

[466]

rozruch — spór, zamieszanie, walka (por. rozruchy). [przypis edytorski]

[467]

godniście mego widzenia i słuchu — sens: godni jesteście widzieć mnie i słyszeć. [przypis edytorski]

[468]

przenikać — tu: widzieć na wskroś, znać, rozumieć. [przypis edytorski]

[469]

chcąc osoby postawić w zalecie — sens: chcąc pochwalić osoby. [przypis edytorski]

[470]

płochy — zmienny. [przypis edytorski]

[471]

zdradny — dziś popr.: zdradliwy. [przypis edytorski]

[472]

zażyć (daw.) — użyć. [przypis edytorski]

[473]

zdatny (daw.) — przydatny. [przypis edytorski]

[474]

zjadłość — zajadłość. [przypis edytorski]

[475]

nie bez ale (daw.) — nie bez wad. [przypis edytorski]

[476]

wydołać (daw.) — poradzić sobie, zadowolić, usatysfakcjonować (co w tym kontekście może oznaczać zarówno spełnienie życzeń, jak stanięcie do pojedynku). [przypis edytorski]

[477]

pełznąć (daw.) — blaknąć. [przypis edytorski]

Zamknij
Proszę czekać…